Ceza soruşturması ve kovuşturmalarında HTS ve baz istasyonu kayıtları özellikle cinayet, yağma, hırsızlık, uyuşturucu ticareti, dolandırıcılık ve örgütlü suçlara ilişkin dosyalarda sıklıkla delil olarak kullanılmaktadır.
Uygulamada ise baz istasyonu kayıtlarına zaman zaman taşıdığından daha kesin bir anlam yüklenebilmektedir.
Bir cep telefonunun belirli bir tarih ve saatte belirli bir baz istasyonundan sinyal alması, kural olarak telefonun o baz istasyonunun hizmet verdiği kapsama alanı içerisinde bulunduğuna ilişkin teknik bir veri sağlar.
Ancak bu kayıt, tek başına telefon kullanıcısının suçun işlendiği tam noktada bulunduğunu göstermez.
Örneğin suçun işlendiği işyeri ile sanığın evinin aynı baz istasyonunun kapsama alanında bulunması mümkündür. Böyle bir durumda telefonun söz konusu bazdan sinyal vermesi, sanığın mutlaka işyerinde bulunduğu sonucunu doğurmaz.
Bu nedenle ceza dosyalarında “sanığın telefonu olay yerindeki baz istasyonundan sinyal vermiştir” şeklindeki tespit tek başına yeterli değildir.
Baz istasyonunun koordinatı, kapsama alanı, olay tarihindeki teknik özellikleri, telefonun hangi sektör veya yönden sinyal aldığı, olay yeri ile baz arasındaki mesafe ve mümkünse telefonun olay öncesi ve sonrasındaki hareketliliği birlikte değerlendirilmelidir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun güncel yaklaşımında da HTS ve baz istasyonu verilerinin teknik olarak denetlenebilir hale getirilmesine önem verilmektedir.
Baz İstasyonu Kaydı Nedir?
Cep telefonları mobil haberleşme gerçekleştirebilmek için çevrede bulunan baz istasyonlarıyla bağlantı kurar.
Telefon görüşmesi, SMS veya diğer haberleşme işlemleri sırasında kullanılan baz istasyonlarına ilişkin bazı teknik veriler operatör sistemlerinde kayıt altına alınabilir.
Ceza soruşturmasında bu kayıtlar kişinin kullandığı telefon hattının belirli zaman dilimlerinde hangi baz istasyonlarından hizmet aldığının araştırılmasında kullanılabilir.
HTS Kaydı ile Baz İstasyonu Kaydı Aynı Şey Midir?
Tam olarak aynı şey değildir.
HTS kayıtları daha geniş kapsamlı telekomünikasyon trafik bilgilerini ifade edebilir.
Arayan numara, aranan numara, görüşmenin tarihi, başlangıç ve bitiş zamanı, görüşme süresi, SMS trafiği ve iletişim sırasında kullanılan baz istasyonlarına ilişkin bilgiler dosyaya getirilebilir.
Baz istasyonu bilgileri ise özellikle telefon hattının iletişim sırasında hangi baz istasyonundan hizmet aldığının belirlenmesinde kullanılır.
Baz İstasyonu Kaydı Telefonun Yerini Gösterir Mi?
Belirli ölçüde bölgesel konum hakkında bilgi verebilir.
Ancak baz istasyonu kaydını GPS konum bilgisi gibi değerlendirmek doğru değildir.
Baz istasyonunun belirli bir kapsama alanı bulunmaktadır ve telefon bu alan içerisinde farklı noktalarda bulunabilir.
Dolayısıyla baz kaydı çoğu durumda telefonun belirli bir bölgede bulunabileceğine ilişkin teknik veri niteliğindedir.
Telefonun metre hassasiyetinde nerede bulunduğunu kendiliğinden göstermez.
Baz İstasyonu Kaydı GPS Kaydı Mıdır?
Hayır.
GPS verisi ile baz istasyonu verisi teknik olarak farklıdır.
GPS verileri uygun koşullarda cihazın çok daha spesifik konumuna ilişkin bilgi sağlayabilirken baz istasyonu kaydı esas itibarıyla cihazın bağlantı kurduğu mobil haberleşme altyapısına ilişkin bilgidir.
Bu nedenle ceza dosyasında “baz kaydı bulunduğuna göre sanığın konumu kesin olarak belirlenmiştir” şeklinde değerlendirme yapılmamalıdır.
Aynı Baz İstasyonundan Sinyal Vermek Ne Anlama Gelir?
İki telefonun aynı baz istasyonundan sinyal vermesi, belirli bir zaman diliminde aynı baz istasyonunun kapsama alanından hizmet almış olabileceklerini gösterebilir.
Ancak bu durum iki kişinin mutlaka yan yana bulunduğunu göstermez.
Baz istasyonunun kapsama alanının büyüklüğüne göre kişiler birbirlerinden önemli mesafelerde bulunabilir.
Bu nedenle “aynı baz = aynı yer” şeklinde otomatik bir eşitlik kurulamaz.
Aynı Baz İstasyonundan Sinyal Veren İki Kişi Birlikte Midir?
Tek başına bu sonuç çıkarılamaz.
Örneğin aynı ilçede bulunan iki farklı kişinin telefonları aynı baz istasyonundan hizmet alabilir.
İki kişinin aynı bazdan sinyal vermesi onların buluştuklarını, konuştuklarını veya birlikte suç işlediklerini kendiliğinden ispatlamaz.
Birliktelik iddiası varsa diğer delillerle desteklenmesi gerekir.
Baz İstasyonu Kaydı Sanığın Olay Yerinde Olduğunu Kesin Olarak İspatlar Mı?
Hayır.
Baz istasyonu kayıtlarının en sık yanlış yorumlandığı nokta budur.
Telefonun olay yerini kapsayan bir baz istasyonundan sinyal vermesi, telefonun o bazın kapsama alanında bulunabileceğini gösterebilir.
Ancak baz istasyonunun kapsama alanı yalnızca suç mahallinden ibaret değildir.
Bu nedenle olay yeri ile aynı bazın kapsama alanında başka mahalleler, sokaklar, işyerleri veya konutlar bulunabilir.
Olay Yeri ile Sanığın Evi Aynı Baz Kapsama Alanındaysa Ne Olur?
Bu durumda baz kaydının ayırt edici gücü önemli ölçüde azalabilir.
Örneğin suç mahalli sanığın evinden 800 metre uzakta ve her iki nokta aynı baz istasyonunun aynı kapsama alanındaysa telefonun bu bazdan sinyal vermesi sanığın evde mi yoksa suç mahallinde mi olduğunu tek başına göstermez.
Bu durumda daha ayrıntılı teknik inceleme ve diğer deliller önem kazanır.
Baz İstasyonunun Kapsama Alanı Kaç Kilometredir?
Buna ilişkin her baz istasyonu için geçerli tek bir mesafe söylemek mümkün değildir.
Kapsama alanı baz istasyonunun teknik özelliklerine, anten yapısına, coğrafi koşullara, bina yoğunluğuna, arazi yapısına, kapasiteye ve başka teknik değişkenlere göre farklılaşabilir.
Bu nedenle dosyada soyut varsayımlarla “bu baz yalnızca 500 metreyi kapsar” veya “bu baz 10 kilometrelik alanı kapsar” şeklinde değerlendirme yapılması doğru değildir.
Somut baz istasyonunun olay tarihindeki teknik özellikleri araştırılmalıdır.
Baz İstasyonunun Koordinatları Neden Önemlidir?
Baz istasyonunun fiziksel olarak nerede bulunduğunun bilinmesi, kayıtların değerlendirilmesi bakımından başlangıç noktalarından biridir.
Ancak yalnızca bazın koordinatını bilmek de yeterli değildir.
Baz istasyonunun nerede bulunduğunun yanında hangi alanlara hizmet verdiği ve varsa hangi sektör/yön üzerinden bağlantı kurulduğu da araştırılmalıdır.
Baz İstasyonunun Sektör Bilgisi Nedir?
Baz istasyonlarındaki antenler farklı yönlere hizmet verecek şekilde yapılandırılabilir.
Bu nedenle bazı teknik kayıtlarda telefonun yalnızca hangi baz istasyonundan değil, bazın hangi sektöründen hizmet aldığı da belirlenebilir.
Sektör bilgisi mevcutsa telefonun bulunabileceği alanın daha ayrıntılı değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.
Ancak sektör bilgisi de tek başına GPS hassasiyetinde kesin konum anlamına gelmez.
Yargıtay Baz İstasyonu Kayıtlarına Nasıl Yaklaşıyor?
Yargıtay, baz istasyonu kayıtlarının teknik niteliği nedeniyle bu kayıtların denetlenebilir şekilde değerlendirilmesine önem vermektedir.
Özellikle baz istasyonlarının koordinatlarının, kapsama alanlarının ve mümkünse telefonun hangi sektör veya yönden sinyal aldığının araştırılması gerektiğine ilişkin kararlar bulunmaktadır.
Dolayısıyla yalnızca kolluk tarafından hazırlanan ve “sanık olay yerinden sinyal vermiştir” sonucuna ulaşan bir tutanağın yeterli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu Baz Kayıtları Hakkında Ne Diyor?
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2022/195 Esas, 2023/450 Karar sayılı kararında baz istasyonu kayıtlarının teknik olarak nasıl değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin son derece önemli tespitler bulunmaktadır.
Kararda baz istasyonlarının koordinatları, kapsama alanları ve çapları ile bu alanların ilgili tarihlerde değişip değişmediğinin araştırılması gerektiği belirtilmiştir.
Ayrıca mümkünse telefonun baz istasyonunun hangi yönünden veya sektöründen sinyal aldığının belirlenmesi ve elde edilen verilerin tarih ve saatleriyle birlikte teknik bilirkişi tarafından harita veya ölçekli plan üzerinde gösterilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Ceza Genel Kurulu, denetime elverişli olmayan kolluk tutanakları üzerinden yapılan değerlendirmeyle mahkûmiyet kurulmasını eksik araştırma kapsamında değerlendirmiştir.
Güncel Yargıtay Uygulamasında Daraltılmış Baz Çalışması Önemli Midir?
Evet.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2024/404 Esas, 2026/95 Karar sayılı kararında da maddi gerçeğin kuşkuya yer bırakmayacak şekilde belirlenebilmesi amacıyla ayrıntılı baz araştırmasının yapılması gerektiğine işaret edilmiştir.
Kararda sanıkların olay tarihindeki GSM hatlarına ilişkin baz ve karşı baz kayıtlarının getirtilmesi, baz istasyonlarının tam koordinatlarının ve kapsama alanlarının araştırılması ve mümkünse hangi bölge veya sektörden sinyal alındığının belirlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Ayrıca elde edilen verilerin ölçekli harita üzerinde saatleriyle birlikte işaretlenmesi ve diğer delillerle karşılaştırılması gerektiği kabul edilmiştir.
Bu yaklaşım, yalnızca baz istasyonu adının dosyaya getirilmesinin her zaman yeterli olmadığını göstermektedir.
Daraltılmış Baz İstasyonu Çalışması Nedir?
Daraltılmış baz çalışması, telefonun yalnızca hangi baz istasyonundan sinyal aldığını belirtmek yerine mevcut teknik veriler kullanılarak bulunabileceği alanın mümkün olduğunca daraltılmasına yönelik incelemedir.
Bu kapsamda baz istasyonunun koordinatı, kapsama alanı, anten yönleri, sektör bilgileri ve bağlantı zamanları incelenebilir.
Amaç “telefon şu bazdan sinyal verdi” şeklindeki genel bilgiyi daha anlamlı ve denetlenebilir hale getirmektir.
Daraltılmış Baz Çalışması Telefonun Kesin Yerini Gösterir Mi?
Her zaman hayır.
Teknik imkânlar ölçüsünde alan daraltılabilir ancak baz istasyonu verisinin niteliği değişmez.
Sonuç yine kullanılan teknik verilerin kapasitesiyle sınırlıdır.
Bu nedenle bilirkişi raporunda ulaşılan sonucun hangi teknik verilere dayandığı ve kesinlik derecesi ayrıca değerlendirilmelidir.
Baz İstasyonu Kaydı Tek Başına Mahkûmiyet İçin Yeterli Midir?
Her somut olay kendi delil yapısı içerisinde değerlendirilmelidir.
Ancak baz istasyonu kaydı çoğu durumda sanığın belirli bir geniş alanda bulunabileceğini gösteren destekleyici nitelikte bir teknik delildir.
Kişinin suçun işlendiği tam noktada bulunduğunu, suçun icrasına katıldığını veya fail olduğunu tek başına göstermeyebilir.
Bu nedenle özellikle başka güçlü delil bulunmayan dosyalarda yalnızca baz istasyonu kaydından hareketle mahkûmiyet kurulması dikkatle değerlendirilmelidir.
Baz Kaydı Sanığın Suçu İşlediğini Gösterir Mi?
Hayır.
Telefonun belirli bir bölgede bulunması ile kişinin suç işlemesi birbirinden farklı konulardır.
Sanığın telefonunun suç mahalline yakın bir baz istasyonundan sinyal verdiği kabul edilse bile bunun ardından ayrıca sanığın suçun icrasına katıldığının ispatlanması gerekir.
Konum bağlantısı ile suçun maddi ve manevi unsurlarının ispatı aynı şey değildir.
Telefon Olay Yerinde Olsa Bile Sanık Orada Olmayabilir Mi?
Evet.
Baz istasyonu kaydı öncelikle telefon hattı ve cihazla ilgili teknik bir veridir.
Telefonun fiilen kim tarafından kullanıldığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Sanık telefonunu başka bir kişiye vermiş olabilir veya hat başka bir cihazda kullanılmış olabilir.
Bu nedenle GSM hattının abonelik bilgisi ile fiilî kullanıcının aynı kişi olup olmadığı araştırılmalıdır.
Hat Sanığın Üzerine Kayıtlıysa Telefonu Kesin Sanık Mı Kullanmıştır?
Hayır.
Abonelik kaydı hattın hukuken kimin adına kayıtlı olduğunu gösterir.
Fiilî kullanım ise farklı olabilir.
Özellikle aile bireylerinin birbirleri adına kayıtlı hatları kullandığı veya başkasının adına kayıtlı hatların fiilen farklı kişilerce kullanıldığı durumlarla karşılaşılabilir.
Ceza dosyasında hattın fiilî kullanıcısının belirlenmesi gerekir.
Başkasının Adına Kayıtlı Hat Sanık Tarafından Kullanılabilir Mi?
Evet.
Bu nedenle yalnızca GSM abonelik kaydına bakılması her zaman yeterli değildir.
Sanığın kendi beyanı, rehber kayıtları, görüşme yaptığı kişiler, cihaz IMEI bilgileri, mesajlaşmalar ve diğer deliller hattın fiilî kullanıcısının belirlenmesinde değerlendirilebilir.
IMEI Kaydı Neden Önemlidir?
IMEI, mobil cihazı tanımlayan teknik numaradır.
Aynı GSM hattının hangi cihazlarda kullanıldığı veya belirli cihazın hangi hatlarla kullanıldığına ilişkin incelemelerde IMEI bilgileri önem taşıyabilir.
Baz ve HTS kayıtlarının IMEI verileriyle birlikte değerlendirilmesi olayın teknik bütünlüğünü daha açık hale getirebilir.
Telefon Kapalıysa Baz Kaydı Oluşur Mu?
Telefonun şebekeyle gerçekleştirdiği işlemin niteliğine göre kayıtların kapsamı değişebilir.
Bu nedenle “kayıt yoksa telefon kesinlikle orada değildi” sonucuna da otomatik olarak ulaşılmamalıdır.
Telefonun kapalı olması, uçak modunda bulunması, kapsama problemi veya kayıt sisteminin teknik özellikleri değerlendirilmelidir.
Baz Kaydının Bulunmaması Sanığın Olay Yerinde Olmadığını İspatlar Mı?
Her zaman hayır.
Baz kaydının bulunmaması ile kişinin fiziksel olarak o bölgede bulunmaması aynı şey değildir.
Kişi telefonunu yanında taşımamış, telefon kapalı kalmış veya başka teknik nedenlerle kayıt oluşmamış olabilir.
Bu nedenle baz kaydının yokluğu da diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.
Sanığın Telefonu Olay Yerinden Uzak Bir Bazdan Sinyal Veriyorsa Ne Olur?
Bu durum sanığın savunmasını destekleyebilecek önemli bir teknik veri olabilir.
Örneğin suçun gerçekleştiği saatlerde sanığın kullandığı telefonun olay yerinden çok uzaktaki ve olay mahallini kapsamayan bir baz istasyonundan sinyal verdiği teknik olarak ortaya konulmuşsa bu durum alibi savunması bakımından önem taşıyabilir.
Ancak yine telefonun fiilî kullanıcısının sanık olduğunun ve teknik verinin doğru yorumlandığının belirlenmesi gerekir.
Baz Kaydı Alibi Delili Olarak Kullanılabilir Mi?
Evet.
HTS ve baz istasyonu kayıtları yalnızca iddia makamı tarafından sanık aleyhine kullanılan deliller değildir.
Sanığın suç tarihinde başka bir yerde bulunduğuna ilişkin savunmasını desteklemek amacıyla da kullanılabilir.
Bu nedenle savunma bakımından olay tarihinden önceki ve sonraki zaman dilimini kapsayan kayıtların birlikte incelenmesi önemli olabilir.
Olay Saatinden Önceki ve Sonraki Baz Kayıtları Neden Önemlidir?
Tek bir zaman noktasına bakmak bazen yanıltıcı olabilir.
Telefonun olaydan önce hangi bölgede bulunduğu, olay saatinde hangi bazdan sinyal aldığı ve olaydan sonra hangi bazlara geçtiği birlikte incelendiğinde hareket güzergâhına ilişkin daha anlamlı bir değerlendirme yapılabilir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun güncel kararlarında da olay tarihini kapsayan daha geniş zaman aralığındaki baz kayıtlarının araştırılmasına önem verildiği görülmektedir.
Baz Kayıtlarından Telefonun Hareket Güzergâhı Çıkarılabilir Mi?
Belirli ölçüde mümkün olabilir.
Telefon farklı zamanlarda farklı baz istasyonlarından hizmet almışsa bu değişimler cihazın hareketliliğine ilişkin bir değerlendirmeye imkân verebilir.
Ancak bu değerlendirme de bazların kapsama alanları ve teknik özellikleri dikkate alınarak yapılmalıdır.
Her baz değişikliği kesin bir fiziksel güzergâh anlamına gelmez.
Telefon Baz Değiştiriyorsa Kişi Hareket Ediyor Mudur?
Her zaman değil.
Telefon aynı yerde bulunurken şebeke yoğunluğu, sinyal kalitesi veya başka teknik nedenlerle farklı baz istasyonlarından hizmet alabilir.
Bu nedenle baz değişiklikleri doğrudan “kişi şu güzergahta hareket etti” şeklinde yorumlanmamalıdır.
Teknik bilirkişi incelemesi önemlidir.
Karşı Baz İstasyonu Nedir?
Telefon görüşmesinde yalnızca sanığın kullandığı hattın değil, iletişim kurulan diğer hattın baz bilgileri de önem taşıyabilir.
Tarafların aynı zaman dilimindeki baz kayıtlarının birlikte incelenmesi, görüşmenin gerçekleştiği bölgeler ve kişilerin birbirleriyle fiziki yakınlık iddiaları bakımından değerlendirme yapılmasına yardımcı olabilir.
Ancak yine aynı bazdan sinyal vermek kişilerin yan yana olduğunu tek başına göstermez.
Aynı Bazdan Sinyal Veren İki Telefonun Arasında Kaç Metre Vardır?
Baz kayıtlarından tek başına böyle kesin bir mesafe çıkarmak mümkün değildir.
İki telefon aynı baz istasyonunun kapsama alanının farklı noktalarında bulunabilir.
Dolayısıyla “aynı bazdan sinyal verdiler, demek ki birkaç metre mesafedeydiler” şeklindeki çıkarım teknik olarak güvenilir değildir.
Sanık ile Mağdur Aynı Bazdan Sinyal Veriyorsa Ne Anlama Gelir?
Bu veri tarafların belirli zaman diliminde aynı bazın hizmet alanında bulunmuş olabileceğini gösterebilir.
Ancak buluştuklarını veya aynı mekânda olduklarını tek başına kanıtlamaz.
Örneğin her iki kişi aynı ilçede yaşıyor veya çalışıyorsa aynı bazdan sinyal vermeleri olağan olabilir.
Sanık ile Diğer Sanık Aynı Bazdan Sinyal Veriyorsa Birlikte Suç İşledikleri Kabul Edilebilir Mi?
Hayır.
Aynı baz istasyonundan sinyal vermek suç ortaklığının ispatı değildir.
Kişilerin aynı bölgede bulunması ihtimalini destekleyebilir ancak birlikte hareket ettiklerinin ayrıca ortaya konulması gerekir.
İştirak iradesi, eylemler, iletişim içerikleri, kamera kayıtları, tanık anlatımları ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir.
HTS Kayıtları Görüşmenin İçeriğini Gösterir Mi?
Klasik HTS trafik kayıtları görüşmenin içeriğini göstermez.
Kimin kimi aradığı, tarih, saat, süre ve benzeri trafik bilgileri belirlenebilir.
Bir telefon görüşmesinin gerçekleşmiş olması ile görüşmede ne konuşulduğunun bilinmesi farklı şeylerdir.
Bu nedenle iki sanığın olaydan önce telefonla görüşmesi tek başına suç planladıklarını göstermez.
Telefon Görüşmesinin Uzun Sürmesi Suç İlişkisini İspatlar Mı?
Hayır.
Görüşmenin süresi iletişimin gerçekleştiğini gösterebilir ancak içeriğini göstermez.
Kişiler arkadaş, akraba, iş ortağı veya başka meşru bir ilişki içerisinde olabilir.
Ceza mahkemesi iletişim trafiğini somut suçla ilişkilendiren diğer delilleri değerlendirmelidir.
Sık Telefon Görüşmesi Örgüt Üyeliğini İspatlar Mı?
Tek başına telefon trafiğinin bulunması, iletişimin suç veya örgütsel faaliyet kapsamında gerçekleştirildiğini kendiliğinden göstermez.
Görüşmelerin tarafları, sıklığı, zamanlaması, kişiler arasındaki ilişkinin niteliği ve dosyadaki diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Sıradan sosyal veya mesleki iletişim ile suç bağlantılı iletişim birbirinden ayrılmalıdır.
Baz Kayıtları Uyuşturucu Davalarında Kullanılabilir Mi?
Evet.
Uyuşturucu ticareti soruşturmalarında şüphelilerin birbirleriyle iletişimleri ve belirli bölgelerde bulunup bulunmadıkları HTS ve baz kayıtları üzerinden araştırılabilir.
Ancak iki kişinin aynı bazdan sinyal vermesi veya telefonla görüşmesi tek başına uyuşturucu alışverişinin gerçekleştiğini göstermez.
Fiziki takip, yakalama, ele geçirilen madde, mesaj içerikleri, para hareketleri ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Baz Kayıtları Cinayet Davalarında Önemli Midir?
Özellikle failin olay saatindeki konumunun tartışmalı olduğu cinayet dosyalarında son derece önemli olabilir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun baz kayıtlarının ayrıntılı şekilde incelenmesini istediği kararların bir kısmı da bu tür ağır suçlara ilişkindir.
Ancak burada da teknik verinin olay yeri ve diğer delillerle karşılaştırılması gerekir.
Baz Kayıtları Hırsızlık ve Yağma Davalarında Kullanılabilir Mi?
Evet.
Sanığın olay saatinde suç mahalline yakın bölgede bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Ancak olay yerinin bulunduğu bölge sanığın ikamet ettiği veya düzenli olarak bulunduğu bir yerse baz kaydının delil değeri farklılaşabilir.
Kamera kaydı, teşhis, parmak izi veya ele geçirilen eşya gibi diğer deliller önem taşır.
Baz İstasyonu Kayıtları Bilirkişi Tarafından İncelenmeli Midir?
Teknik ve tartışmalı dosyalarda bilirkişi incelemesi son derece önemlidir.
Özellikle baz istasyonunun kapsama alanı, sektör bilgileri, telefonların hareketliliği veya farklı baz kayıtlarının harita üzerinde karşılaştırılması gerekiyorsa uzman değerlendirmesine ihtiyaç duyulabilir.
Bilirkişi raporunun da denetime elverişli olması gerekir.
Kolluğun Hazırladığı Baz Analiz Tutanağı Yeterli Midir?
Her durumda yeterli kabul edilemez.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2022/195 Esas, 2023/450 Karar sayılı kararında da kolluk tarafından hazırlanan denetime elverişsiz tutanaklardan hareketle mahkûmiyet kurulması eksik araştırma olarak değerlendirilmiştir.
Önemli olan teknik sonucun hangi veriden ve hangi yöntemle çıkarıldığının mahkeme ve taraflarca denetlenebilmesidir.
Baz Analizi Harita Üzerinde Gösterilmeli Midir?
Özellikle konum tartışmasının belirleyici olduğu dosyalarda son derece yararlı ve gerekli olabilir.
Baz istasyonlarının koordinatları, kapsama alanları, olay yeri, sanığın savunduğu alternatif konumlar ve sinyal saatleri ölçekli harita üzerinde gösterildiğinde teknik verinin gerçek anlamı daha açık şekilde değerlendirilebilir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun kararlarında da bu yönteme işaret edilmektedir.
Baz İstasyonunun Olay Tarihindeki Durumu Araştırılmalı Mıdır?
Evet.
Bugünkü baz istasyonu yapısı ile yıllar önceki olay tarihindeki altyapı aynı olmayabilir.
Baz istasyonunun olay tarihinde mevcut olup olmadığı, koordinatı, kapsama alanı ve teknik özelliklerinin değişip değişmediği önem taşıyabilir.
Özellikle eski tarihli olaylarda güncel kapsama haritasının geçmişe doğrudan uygulanması hatalı sonuçlara yol açabilir.
Baz Kayıtlarına İtiraz Edilebilir Mi?
Evet.
Savunma baz kayıtlarının varlığından ziyade bunların nasıl yorumlandığına itiraz edebilir.
Baz istasyonunun kapsama alanının araştırılması, koordinatların belirlenmesi, sektör bilgilerinin getirtilmesi, BTK veya operatörlerden ek bilgi istenmesi ve teknik bilirkişi incelemesi yapılması talep edilebilir.
Baz Kayıtları Hatalı Yorumlanırsa Ne Yapılabilir?
Öncelikle ham veriler ile kolluk veya bilirkişi tarafından yapılan yorum birbirinden ayrılmalıdır.
Örneğin ham kayıt yalnızca “X baz istasyonu” bilgisini gösterirken tutanakta “sanık olay yerindedir” sonucu çıkarılmış olabilir.
Bu sonucun teknik dayanağının ne olduğu sorgulanmalıdır.
Gerekirse ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi talep edilebilir.
Baz İstasyonu Kaydına Karşı Savunma Nasıl Yapılır?
Savunmada yalnızca “HTS kayıtlarını kabul etmiyoruz” denilmesi çoğu zaman yeterli değildir.
Öncelikle hattın olay tarihinde sanık tarafından kullanılıp kullanılmadığı belirlenmelidir.
Ardından baz istasyonunun koordinatı, kapsama alanı ve varsa sektör bilgileri araştırılmalıdır.
Olay yeri ile sanığın ev, işyeri veya bulunduğunu savunduğu diğer yerlerin aynı kapsama alanında olup olmadığı incelenmelidir.
Telefonun olay öncesi ve sonrasındaki baz hareketleri de değerlendirilmelidir.
Son olarak teknik verinin sanığın suça katıldığını gerçekten gösterip göstermediği diğer delillerle birlikte tartışılmalıdır.
Savunma Daraltılmış Baz Çalışması Talep Edebilir Mi?
Evet.
Özellikle iddia makamı baz kayıtlarını sanığın olay yerinde bulunduğunun delili olarak ileri sürüyorsa savunma kayıtların teknik açıdan ayrıntılı incelenmesini talep edebilir.
Baz koordinatlarının, kapsama alanlarının, sektör bilgilerinin ve olay yeriyle ilişkilerinin belirlenmesi maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına katkı sağlayabilir.
Baz Kayıtlarının Eksik İncelenmesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Somut olayın özelliğine göre evet.
Baz kayıtlarının sanığın olay yerinde bulunup bulunmadığının belirlenmesinde önemli olduğu bir dosyada gerekli teknik araştırmalar yapılmadan mahkûmiyet kurulması eksik araştırma niteliğinde değerlendirilebilir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun kararları bu konuda önemli örnekler içermektedir.
Baz Kaydı Sanık Lehine Delilse Mahkeme Bunu Değerlendirmek Zorunda Mıdır?
Mahkeme hükme etkili olabilecek savunma delillerini değerlendirmelidir.
Sanık olay tarihinde başka bir yerde olduğunu savunuyor ve HTS/baz kayıtları bu savunmayı destekliyorsa mahkemenin bu delili tartışması gerekir.
Yalnızca sanık aleyhindeki baz kayıtlarının dikkate alınıp lehindeki teknik verilerin göz ardı edilmesi sağlıklı bir delil değerlendirmesi olmaz.
Baz Kayıtları Hukuka Uygun Şekilde Elde Edilmek Zorunda Mıdır?
Evet.
Ceza muhakemesinde telekomünikasyon yoluyla iletişim ve sinyal bilgilerinin elde edilmesi kanuni şartlara tabidir.
CMK m.135 iletişimin denetlenmesi ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler içermektedir.
Anayasa m.38 ve CMK m.217 gereğince mahkûmiyet hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillere dayanmalıdır.
HTS Kayıtları Özel Hayatın Gizliliğiyle İlgili Midir?
Telekomünikasyon verilerinin elde edilmesi özel hayat ve haberleşme özgürlüğü bakımından önem taşır.
Bu nedenle bu verilere erişim ve verilerin ceza soruşturmasında kullanılması kanuni usule bağlıdır.
Anayasa Mahkemesi kararlarında da telefon kayıtlarının ve hangi baz istasyonlarından hizmet alındığına ilişkin bilgilerin elde edilmesi kanuni güvenceler çerçevesinde değerlendirilmektedir.
Mahkeme “Baz Kaydı Var” Diyerek Mahkûmiyet Kurabilir Mi?
Mahkemenin baz kaydının somut olay bakımından neyi gösterdiğini açıklaması gerekir.
Örneğin yalnızca “sanığın telefonu olay yeri bazından sinyal verdiğinden suçun sanık tarafından işlendiği anlaşılmıştır” şeklindeki gerekçe her olay bakımından yeterli olmayabilir.
Telefonun hangi kapsama alanında bulunduğu ile sanığın suçu gerçekleştirdiğinin ispatı arasında ayrıca mantıksal ve delilsel bağlantı kurulmalıdır.
Baz Kaydı ile Kamera Kaydı Birlikte Değerlendirilebilir Mi?
Evet.
Örneğin kamera görüntüsünde sanığa benzeyen kişinin olay yerine geldiği görülüyor ve aynı zaman diliminde sanığın telefonunun bölgedeki baz istasyonlarından sinyal verdiği tespit ediliyorsa iki delil birbirini destekleyebilir.
Ancak her delilin kendi güvenilirliği ayrıca incelenmelidir.
Baz Kaydı ile Teşhis Birlikte Mahkûmiyet İçin Yeterli Olabilir Mi?
Somut olayın özelliklerine göre olabilir.
Ancak teşhisin usulüne uygunluğu ve güvenilirliği ile baz kaydının teknik anlamı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Usulsüz bir teşhis ile geniş kapsama alanına sahip bir baz kaydının yan yana bulunması otomatik olarak iki güçlü delil anlamına gelmez.
İki zayıf delilin bir araya gelmesi her zaman kesin ispat oluşturmaz.
Baz Kayıtlarında Saat Farkı Önemli Midir?
Evet.
Suçun gerçekleştiği zaman dilimi ile baz kayıtlarının zamanları doğru şekilde karşılaştırılmalıdır.
Olayın 21.00’de gerçekleştiği dosyada sanığın 19.00’da aynı bölgeden sinyal vermesi, tek başına 21.00’de de orada olduğunu göstermez.
Aynı şekilde olaydan çok sonra oluşan kayıtların delil değeri ayrıca değerlendirilmelidir.
Olay Saati Kesin Değilse Baz Kaydı Nasıl Değerlendirilir?
Olayın gerçekleştiği zaman aralığı mümkün olduğunca belirlenmelidir.
Kamera görüntüleri, tanık anlatımları, adli tıp bulguları, mesajlar ve diğer delillerle olay zamanı daraltılabilir.
Aksi halde geniş bir zaman aralığındaki baz kayıtlarından kesin sonuç çıkarılması güçleşebilir.
Baz Kayıtlarıyla Kişinin Dakika Dakika Nerede Olduğu Belirlenebilir Mi?
Her dosyada mümkün değildir.
Baz istasyonu verileri kişinin fiziksel hareketlerini GPS takip sistemi gibi dakika dakika ve metre hassasiyetinde gösteren bir sistem değildir.
Ancak yeterli sayıda bağlantı kaydı ve uygun teknik veri varsa telefonun farklı zamanlarda hangi bölgelerde bulunduğuna ilişkin hareket örüntüsü oluşturulabilir.
Bu örüntünün kesinlik derecesi teknik verilere bağlıdır.
Baz İstasyonu Kayıtları Ne İspatlamaz?
Baz istasyonu kaydı tek başına kişinin suç işlediğini göstermez.
Tek başına iki kişinin yan yana bulunduğunu göstermez.
Tek başına telefon görüşmesinin suç içerikli olduğunu göstermez.
Tek başına hattın kayıtlı sahibinin telefonu kullandığını göstermez.
Ve çoğu durumda telefonun suç mahallindeki tam koordinatını göstermez.
Baz kayıtlarının delil değeri bu sınırlar dikkate alınarak belirlenmelidir.
Baz İstasyonu Kayıtları Ne İspatlar?
Baz istasyonu kayıtları esas olarak bir telefon hattı veya cihazın belirli zamanlarda hangi mobil haberleşme altyapısından hizmet aldığına ilişkin teknik veri sağlar.
Bu veriler doğru şekilde analiz edildiğinde telefonun belirli bir zaman diliminde bulunabileceği bölgenin değerlendirilmesine, farklı telefonların aynı veya farklı kapsama alanlarında olup olmadığının incelenmesine ve cihazın zaman içerisindeki hareketliliğinin belirli ölçüde analiz edilmesine yardımcı olabilir.
Ancak sonuçların kapsamı teknik verinin sınırlarını aşmamalıdır.
Sonuç
Ceza davalarında baz istasyonu ve HTS kayıtları önemli teknik deliller arasında yer almaktadır. Ancak bu kayıtların neyi ispatladığı konusunda uygulamada yapılan en önemli hata, baz istasyonu kaydını kesin konum bilgisi gibi değerlendirmektir.
Bir telefonun belirli bir baz istasyonundan sinyal vermesi, kural olarak telefonun söz konusu baz istasyonunun hizmet verdiği kapsama alanı içerisinde bulunabileceğine ilişkin teknik veri sağlar.
Bu kayıt tek başına kişinin suçun işlendiği tam noktada bulunduğunu göstermez.
Aynı baz istasyonu geniş bir bölgeye hizmet verebilir. Suç mahalli, sanığın evi, işyeri veya başka bir olağan bulunma noktası aynı kapsama alanı içerisinde kalabilir.
Bu nedenle “telefon olay yeri bazından sinyal verdi, dolayısıyla sanık olay yerindeydi” şeklindeki doğrudan çıkarım her durumda hukuken ve teknik olarak doğru değildir.
Baz kayıtları değerlendirilirken baz istasyonunun koordinatları, olay tarihindeki kapsama alanı, kapsama alanının çapı, anten ve sektör bilgileri, telefonun hangi yönden sinyal aldığı, olay yeri ile baz arasındaki ilişki ve telefonun olay öncesi ve sonrasındaki hareketliliği mümkün olduğu ölçüde araştırılmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2022/195 Esas, 2023/450 Karar sayılı kararında da baz istasyonlarının koordinatları ve kapsama alanlarının belirlenmesi, mümkünse sektör/yön bilgilerinin araştırılması ve teknik verilerin bilirkişi tarafından harita veya ölçekli plan üzerinde gösterilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2024/404 Esas, 2026/95 Karar sayılı güncel kararında da benzer biçimde sanık ve maktullerin baz kayıtlarının ayrıntılı şekilde getirtilmesi, bazların koordinat ve kapsama alanlarının belirlenmesi, mümkünse daraltılmış baz çalışması yapılması ve sonuçların diğer delillerle karşılaştırılması gerektiği kabul edilmiştir.
Dolayısıyla baz istasyonu kayıtlarının sağlıklı değerlendirilmesi için yalnızca HTS dökümüne bakılması yeterli değildir.
Ayrıca kayıtların telefona ilişkin olduğu, doğrudan kişiye ilişkin olmadığı unutulmamalıdır.
Telefon hattının sanık adına kayıtlı olması, olay tarihinde telefonu mutlaka sanığın kullandığını tek başına göstermez. Hattın fiilî kullanıcısı gerektiğinde ayrıca araştırılmalıdır.
Aynı şekilde iki telefonun aynı baz istasyonundan sinyal vermesi de bu kişilerin mutlaka yan yana bulunduğunu veya birlikte suç işlediğini ispatlamaz.
HTS ve baz kayıtları; kamera görüntüsü, teşhis, parmak izi, DNA, fiziki takip, mesaj içerikleri, ele geçirilen suç eşyası, tanık anlatımları ve diğer hukuka uygun delillerle birlikte değerlendirilmelidir.
Ceza mahkûmiyeti yalnızca teknik verinin varlığına değil, bu verinin somut olay bakımından gerçekte neyi ispatladığının doğru şekilde ortaya konulmasına dayanmalıdır.
Umut Hukuk ve Danışmanlık
Av. Umutcan SARIKAYA
Telefon: 0542 547 48 51
Telefon: 0542 141 48 51
Adres: Gökevler Mah. 539 Sok. Oğuzkent Sitesi 1-F-8, Esenyurt / İstanbul
Web: avukatumutsarikaya.com
Esenyurt, Beylikdüzü, Bahçeşehir, Büyükçekmece, Avcılar, Küçükçekmece ve İstanbul genelinde ceza soruşturması ve kovuşturması, HTS ve baz istasyonu kayıtlarının incelenmesi, daraltılmış baz çalışması, telekomünikasyon kayıtlarının değerlendirilmesi, şüpheli ve sanık müdafiliği, delil yetersizliği, hukuka aykırı deliller, ağır ceza davaları, istinaf ve temyiz başvuruları ve diğer ceza hukuku uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunulmaktadır.
