Ceza yargılamasında mahkûmiyet kararı, varsayıma veya ihtimale değil; hukuka uygun şekilde elde edilmiş, duruşmada tartışılmış ve sanığın suçunu her türlü makul şüpheden uzak biçimde ortaya koyan delillere dayanmalıdır.
Bu nedenle sanığın lehine veya aleyhine olabilecek, olayın aydınlatılmasına doğrudan katkı sağlayabilecek önemli deliller mevcut olduğu hâlde bu deliller toplanmadan mahkûmiyet kararı verilmesi ciddi bir hukuka aykırılık oluşturabilir.
Uygulamada özellikle kamera görüntülerinin araştırılmaması, HTS ve baz kayıtlarının getirtilmemesi, banka hareketlerinin incelenmemesi, tanıkların dinlenmemesi, PTS kayıtlarının araştırılmaması, telefon veya dijital materyallerin incelenmemesi, kriminal rapor alınmaması, teslim belgelerinin araştırılmaması ve sanığın alibi savunmasını destekleyen kayıtların toplanmaması sık karşılaşılan eksikliklerdir.
Ancak her toplanmayan delil mahkûmiyet kararının otomatik olarak bozulmasına neden olmaz.
Asıl mesele, toplanmayan delilin davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte olup olmadığıdır.
Toplanmayan Delil Nedir?
Toplanmayan delil, soruşturma veya kovuşturma sırasında mevcut olduğu ileri sürülen veya elde edilmesi mümkün olduğu hâlde dosyaya kazandırılmayan delildir.
Bu delil sanığın aleyhine olabileceği gibi lehine de olabilir.
Ceza muhakemesinde yalnızca suçlamayı destekleyen delillerin araştırılması yeterli değildir.
Şüphelinin veya sanığın suçsuzluğunu gösterebilecek delillerin de araştırılması gerekir.
Savcı Sanığın Lehine Olan Delilleri Toplamak Zorunda Mıdır?
Evet.
CMK m.160/2 uyarınca Cumhuriyet savcısı maddi gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi amacıyla şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.
Dolayısıyla ceza soruşturmasının amacı yalnızca şüphelinin suçlu olduğunu ortaya koyacak delilleri toplamak değildir.
Şüphelinin suçsuzluğunu gösterebilecek deliller de araştırılmalıdır.
Toplanmayan Deliller Bozma Sebebi Olur Mu?
Olabilir.
Toplanmayan delil suçun sübutunu, failin kimliğini, sanığın kastını, suç vasfını veya sanığın hukuki durumunu etkileyebilecek nitelikteyse bu delil araştırılmadan hüküm kurulması eksik araştırma oluşturabilir.
Bu durumda istinaf veya temyiz incelemesinde mahkûmiyet hükmünün kaldırılması veya bozulması gündeme gelebilir.
Her Toplanmayan Delil Bozma Sebebi Midir?
Hayır.
Delilin uyuşmazlığın çözümü bakımından bir öneminin bulunması gerekir.
Dosyayla hiçbir bağlantısı bulunmayan, sonucu değiştirmeyecek veya yalnızca yargılamayı uzatmaya yönelik delil taleplerinin karşılanmaması otomatik olarak bozma nedeni değildir.
Mahkemelerin delilin davayla ilgili olup olmadığını değerlendirme konusunda belirli bir takdir alanı bulunmaktadır.
Toplanmayan Delilin Sonuca Etkili Olması Ne Demektir?
Toplanması istenen delilin ortaya çıkaracağı sonucun mahkûmiyet değerlendirmesini değiştirebilme ihtimalinin bulunmasıdır.
Örneğin sanık olay tarihinde İstanbul’da suç işlediği iddiasıyla yargılanıyor ancak aynı saatte Ankara’da bulunduğunu gösterdiği ileri sürülen kamera görüntüsü mevcutsa bu delilin araştırılması doğrudan failin belirlenmesini etkileyebilir.
Buna karşılık olaydan yıllar önce yaşanmış ve suçla ilgisi bulunmayan bir olaya ilişkin tanığın dinlenmemesi aynı öneme sahip değildir.
Sanığın Talep Ettiği Her Delil Toplanmak Zorunda Mıdır?
Hayır.
Mahkeme davayla ilgisi bulunmayan veya sonucu değiştirmeyeceği açık olan delilleri toplamayı reddedebilir.
Ancak sanığın esaslı savunmasını doğrulayabilecek somut bir delilin gerekçesiz biçimde reddedilmesi farklıdır.
Özellikle mahkûmiyetin dayandığı temel olguyu çürütebilecek bir delilin toplanması talep edilmişse mahkemenin bu talebi ciddi şekilde değerlendirmesi gerekir.
Delil Toplama Talebi Nasıl Yapılmalıdır?
Talebin mümkün olduğunca somutlaştırılması gerekir.
Hangi delilin istendiği, delilin nereden getirileceği, hangi hususu ispatlayacağı ve sanığın hukuki durumunu nasıl etkileyebileceği açıklanmalıdır.
Örneğin yalnızca;
“Banka kayıtlarının araştırılmasını talep ediyoruz.”
demek yerine, banka kayıtlarının suç konusu paranın sanığın hesabına hiç geçmediğini veya paranın başka bir kişi tarafından çekildiğini göstereceği açıklanmalıdır.
Mahkeme Delil Talebini Reddedebilir Mi?
Evet.
CMK uyarınca kanuna aykırı şekilde elde edilmiş, ispat edilmek istenen olayla ilgisi bulunmayan veya yalnızca davayı uzatmak amacıyla ileri sürülen delillerin reddedilmesi mümkündür.
Ancak mahkemenin bu yetkisi savunmanın sonucu değiştirebilecek bütün delil taleplerini gerekçesiz şekilde reddetme yetkisi anlamına gelmez.
Delil Talebinin Reddedilmesi Gerekçeli Olmalı Mıdır?
Özellikle esaslı ve sonuca etkili bir delil talebi söz konusuysa mahkemenin neden bu delili toplamaya gerek görmediğinin anlaşılması gerekir.
Savunmanın temel iddiasını destekleyen bir delil talebinin hiçbir değerlendirme yapılmadan reddedilmesi adil yargılanma hakkı bakımından da sorun oluşturabilir.
Kamera Kayıtlarının Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Evet.
Failin kimliğinin tartışmalı olduğu bir olayda kamera kayıtları en önemli objektif delillerden biri olabilir.
Örneğin hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, kasten yaralama veya trafik bağlantılı bir ceza dosyasında olay yerini gören kamera bulunduğu bilindiği hâlde kayıtlar araştırılmamışsa eksik araştırma gündeme gelebilir.
Kamera Kaydı Varken Sadece Mağdur Beyanıyla Mahkûmiyet Kurulabilir Mi?
Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilir.
Ancak mağdurun fail teşhisi tartışmalıysa ve olayı doğrudan gösterebilecek objektif kamera görüntülerinin mevcut olabileceği anlaşılmasına rağmen kayıtlar araştırılmamışsa mahkûmiyetin yeterli araştırmaya dayanıp dayanmadığı tartışılabilir.
Kamera Kayıtları Sonradan Silinmişse Ne Olur?
Kayıtların artık elde edilmesinin mümkün olmaması ile zamanında araştırılmaması birbirinden farklıdır.
Soruşturma makamları zamanında kayıtları istemiş ancak sistemin saklama süresi nedeniyle görüntüler bulunamamış olabilir.
Bu durumda objektif olarak elde edilmesi mümkün olmayan delilin dosyaya kazandırılamaması her zaman eksik araştırma anlamına gelmez.
Kamera Kayıtları Zamanında İstenmediği İçin Silinmişse Ne Olur?
Bu durum daha farklı değerlendirilir.
Özellikle savunma olayın hemen ardından kamera kayıtlarının araştırılmasını talep etmiş ancak gerekli işlem yapılmamış ve kayıtlar daha sonra silinmişse savunma hakkı bakımından ciddi bir sorun doğabilir.
HTS Kayıtlarının Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Somut olayın niteliğine göre olabilir.
Sanığın belirli kişilerle irtibatı suçlamanın temelini oluşturuyorsa HTS kayıtları bu iddianın araştırılmasında önemli olabilir.
Ancak HTS kaydı her suç bakımından zorunlu bir delil değildir.
Baz İstasyonu Kayıtlarının Getirilmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Sanığın suç tarihinde olay yerinde bulunup bulunmadığı uyuşmazlığın merkezindeyse baz istasyonu kayıtları önem taşıyabilir.
Bu durumda yalnızca kayıtların getirtilmesi değil, gerektiğinde baz istasyonlarının koordinatlarının, kapsama alanlarının ve sektör bilgilerinin de teknik olarak değerlendirilmesi gerekebilir.
Baz Kayıtları Sanığın Olay Yerinde Olmadığını Gösterebilecekse Toplanmalı Mıdır?
Sanığın ileri sürdüğü alibi savunmasını doğrulama ihtimali bulunuyorsa bu verilerin araştırılması önemlidir.
Ancak baz istasyonu verilerinin GPS hassasiyetinde kesin konum göstermediği de değerlendirmede göz önünde bulundurulmalıdır.
PTS Kayıtlarının Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Araç hareketlerinin olay açısından önemli olduğu dosyalarda olabilir.
Örneğin sanığın aracının suç mahallinde bulunduğu iddia ediliyorsa PTS kayıtları bu iddiayı doğrulayabilir veya çürütebilir.
Plaka Tanıma Kayıtları Alibi Delili Olabilir Mi?
Evet.
Sanığın veya kullandığı aracın suç tarihinde başka bir yerde bulunduğunu gösteren PTS kayıtları savunmayı destekleyebilir.
Bu nedenle somut ve ulaşılabilir kayıtların araştırılması talep edilebilir.
Banka Kayıtlarının Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Özellikle ekonomik suçlarda banka kayıtları belirleyici olabilir.
Dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, zimmet, rüşvet, uyuşturucu ticareti veya suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanması gibi dosyalarda para hareketlerinin kimler arasında gerçekleştiği suçun sübutu açısından önemlidir.
Sadece IBAN Sahibinin Sanık Olması Mahkûmiyet İçin Yeterli Midir?
Her durumda değil.
Hesabın sanık adına olması önemli bir olgudur ancak hesabın fiilen kim tarafından kullanıldığı, paranın kim tarafından çekildiği ve sanığın suçtan haberdar olup olmadığı ayrıca araştırılabilir.
ATM Kamera Kayıtlarının Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Paranın ATM’den çekilmesi suç isnadının önemli bir parçasıysa olabilir.
ATM kamera görüntüleri parayı fiilen çeken kişinin kimliğinin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Bankadan Para Çekme Belgelerinin Getirilmemesi Eksik Araştırma Mıdır?
Somut olay bakımından önemliyse evet.
Para gişeden çekilmişse işlem belgesi, imza ve gerektiğinde kamera görüntüleri kişinin kimliğinin belirlenmesine katkı sağlayabilir.
Çekle İlgili Banka Araştırmasının Yapılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Özellikle sahte veya suç konusu olduğu iddia edilen bir çek bakımından sanığın çekin niteliğini bilip bilmediği tartışmalıysa banka kayıtları önemli olabilir.
Çekin bankaya kim tarafından sunulduğu, hangi tarihte takasa verildiği, bankanın ne zaman sahtelik tespiti yaptığı ve kimlerle iletişime geçtiği sanığın kastının belirlenmesine katkı sağlayabilir.
Bankanın Sanığı Uyarıp Uyarmadığının Araştırılması Önemli Midir?
Sanığın suç konusu belgenin sahte olduğunu bildiği iddia ediliyorsa, bu bilginin kendisine ne zaman ve nasıl ulaştığı önem taşıyabilir.
Bankanın sahtelik tespit tarihi ve yapılan bildirimler kast değerlendirmesinde somut olaya göre önem kazanabilir.
Teslim Tutanağının Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Suç isnadı belirli malların sanığa teslim edildiği iddiasına dayanıyorsa teslimin ispatı son derece önemlidir.
Teslim tutanağı bulunup bulunmadığı araştırılmadan teslim olgusu varsayımla kabul edilmemelidir.
Teslim İmzasının Araştırılmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Malın sanığa teslim edildiği iddiası bir imzaya dayanıyorsa bu imzanın sanığa ait olup olmadığı tartışmalı olabilir.
Gerekli hâllerde imza incelemesi yapılması gerekebilir.
Mal Teslimine İlişkin Kamera Kaydı Araştırılmalı Mıdır?
Teslimin gerçekleştiği iddia edilen işyeri veya depoda kamera sistemi varsa ve teslim olgusu tartışmalıysa görüntüler önemli delil niteliğinde olabilir.
Depo Kayıtlarının Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Malın depoya giriş veya çıkış yaptığı iddia ediliyorsa depo kayıtları, stok hareketleri ve teslim belgeleri araştırılabilir.
Özellikle yüksek miktarda ticari malın teslim edildiği ileri sürülen dosyalarda objektif kayıtların bulunup bulunmadığı önemlidir.
Sevk İrsaliyelerinin Toplanmaması Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Evet.
Malın fiziksel olarak taşındığı iddiası varsa sevk irsaliyesi, taşıma belgesi, araç kayıtları ve teslim belgeleri suç isnadının doğruluğunun araştırılmasında kullanılabilir.
Faturanın Bulunmaması Tek Başına Teslim Olmadığını Gösterir Mi?
Hayır.
Ancak fatura, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, imza, kamera kaydı ve depo kaydı gibi objektif belgelerin hiçbirinin bulunmaması hâlinde teslim iddiasının hangi delile dayandığının mahkeme tarafından açıklanması gerekir.
Tanıkların Dinlenmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Evet.
Özellikle olayı doğrudan gören veya sanığın savunmasını doğrulayabilecek bir tanığın dinlenmemesi sonuca etkili olabilir.
Ancak her bildirilen tanığın mutlaka dinlenmesi gerektiği şeklinde mutlak bir kural bulunmamaktadır.
Görgü Tanığının Dinlenmemesi Önemli Midir?
Failin kimliği veya olayın nasıl gerçekleştiği tartışmalıysa doğrudan görgü tanığının dinlenmesi büyük önem taşıyabilir.
Savunma Tanığının Dinlenmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Savunma tanığının anlatacağı husus sanığın temel savunmasını doğrulayabilecek nitelikteyse olabilir.
Mahkemenin tanığı yalnızca savunma tarafından bildirildiği için değersiz kabul etmesi doğru değildir.
Alibi Tanığının Dinlenmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Sanık olay tarihinde başka yerde olduğunu ileri sürüyor ve bu hususu doğrulayacak tanık bildiriyorsa tanığın dinlenmesi önemli olabilir.
Alibi savunması araştırılmadan mahkûmiyet kurulması somut olayda eksik inceleme oluşturabilir.
Mağdur Beyanındaki Çelişkileri Açıklayabilecek Tanıklar Toplanmalı Mıdır?
Mağdur beyanı mahkûmiyetin temel deliliyse ve anlatımlarda esaslı çelişkiler bulunuyorsa bu çelişkilerin giderilmesine katkı sağlayacak deliller önem kazanır.
Teşhis İşlemine İlişkin Belgelerin Getirilmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Failin kimliği teşhis işlemine dayanıyorsa teşhisin nasıl gerçekleştirildiğinin denetlenebilmesi gerekir.
Teşhis tutanağı, kullanılan fotoğraflar veya teşhis işlemine ilişkin diğer kayıtların dosyada bulunması önemlidir.
Tek Fotoğrafla Yapılan Teşhis Araştırılmadan Mahkûmiyet Kurulabilir Mi?
Teşhis işleminin usulüne uygunluğu mahkûmiyetin güvenilirliği bakımından önemlidir.
Özellikle başka güçlü delil bulunmuyorsa teşhis yöntemine ilişkin savunma itirazlarının değerlendirilmesi gerekir.
Parmak İzi İncelemesinin Yapılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Failin kimliğinin tartışmalı olduğu ve olay yerinde parmak izi bırakılması beklenen durumlarda parmak izi araştırması önemli olabilir.
Ancak her olayda parmak izi bulunması beklenemeyeceğinden somut olayın özellikleri dikkate alınmalıdır.
DNA İncelemesinin Yapılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Olay yerinde faille bağlantılı olabilecek biyolojik materyal bulunmuşsa DNA karşılaştırması son derece önemli olabilir.
Bu materyal mevcut olduğu hâlde gerekli incelemenin yapılmaması failin belirlenmesi bakımından eksik araştırma oluşturabilir.
Balistik Raporun Alınmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Silahlı suçlarda silahtan atış yapılıp yapılmadığı veya mermi ve kovanların belirli silahla bağlantısı teknik incelemeyi gerektirebilir.
Gerekli balistik araştırma yapılmadan varsayıma dayalı sonuca ulaşılması doğru değildir.
Kriminal Raporun Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Suçun maddi konusunun teknik özelliklerinin belirlenmesi gerekiyorsa kriminal rapor önemli olabilir.
Uyuşturucu maddenin niteliği, sahte belgenin özellikleri, silahın niteliği veya başka teknik hususlar buna örnektir.
Uyuşturucu Maddenin Analiz Raporunun Eksik Olması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Suç vasfının veya yaptırımın belirlenmesi açısından maddenin niteliği, miktarı veya gerekli teknik özellikleri önemliyse yeterli kriminal inceleme yapılmalıdır.
Dijital Delillerin Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Telefon, bilgisayar, kamera sistemi veya başka dijital materyallerde olayın aydınlatılmasına katkı sağlayacak veriler bulunduğu somut şekilde ileri sürülüyorsa hukuka uygun yöntemlerle bu verilerin araştırılması gerekebilir.
Telefon Kayıtlarının Toplanmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Sanığın telefonundaki belirli bir verinin suçlamayı doğrulama veya çürütme ihtimali varsa somut olay bakımından önem taşıyabilir.
Ancak telefon incelemesi CMK’daki dijital arama ve incelemeye ilişkin usul güvencelerine uygun gerçekleştirilmelidir.
WhatsApp Konuşmalarının Tamamının Getirilmemesi Sorun Olur Mu?
Olabilir.
Yalnızca konuşmanın belirli cümlelerinin dosyaya alınması mesajların bağlamını değiştirebilir.
Savunma, mesajların öncesi ve sonrasının anlamı değiştirdiğini ileri sürüyorsa konuşmanın ilgili bütünlüğünün incelenmesi gerekebilir.
Silinen Mesajların Araştırılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Teknik olarak geri getirilebilme ihtimali bulunan ve uyuşmazlığın çözümüne doğrudan katkı sağlayabilecek kayıtlar bakımından inceleme talep edilebilir.
Ancak teknik olarak elde edilmesi mümkün olmayan verinin toplanamaması otomatik olarak eksik araştırma değildir.
Ses Kaydının Aslının Getirilmemesi Sorun Olur Mu?
Mahkûmiyet önemli ölçüde ses kaydına dayanıyorsa kaydın gerçekliği, bütünlüğü ve aidiyeti önemlidir.
Yalnızca yazılı çözüm tutanağıyla yetinilmesi bazı dosyalarda yeterli olmayabilir.
Ses Kaydının Montaj Olup Olmadığı Araştırılmalı Mıdır?
Sanık somut gerekçelerle kaydın kesildiğini veya değiştirildiğini ileri sürüyorsa teknik bilirkişi incelemesi gerekebilir.
Sesin Sanığa Ait Olup Olmadığı Araştırılmalı Mıdır?
Ses aidiyeti uyuşmazlık konusuysa ve mahkûmiyet bu kayda dayanıyorsa uzman incelemesi yapılması önem taşıyabilir.
Bilirkişi Raporunun Alınmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren bir mesele varsa bilirkişi incelemesi gerekli olabilir.
Mahkeme teknik uzmanlık gerektiren hususu kendi değerlendirmesiyle çözmemelidir.
Çelişkili Bilirkişi Raporları Giderilmeden Karar Verilebilir Mi?
Raporlar arasında hükmün sonucunu etkileyen esaslı çelişkiler bulunuyorsa bunların giderilmesi gerekebilir.
Mahkeme neden bir rapora üstünlük tanıdığını da gerekçelendirmelidir.
Adli Tıp Raporunun Alınmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Yaralanmanın niteliği, ölüm sebebi, illiyet bağı veya başka tıbbi hususlar suçun niteliğini etkiliyorsa gerekli uzman raporlarının alınması gerekir.
Sanığın Akıl Sağlığına İlişkin Rapor Toplanmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Ceza sorumluluğunu etkileyebilecek ciddi bir şüphe bulunuyorsa TCK m.32 kapsamında gerekli tıbbi incelemelerin yapılması gerekebilir.
Sanığın Kastını Ortaya Koyabilecek Deliller Toplanmalı Mıdır?
Evet.
Ceza sorumluluğu yalnızca maddi hareketin gerçekleşmesine bağlı değildir.
Suç tipinin gerektirdiği manevi unsurun da ispatlanması gerekir.
Sanığın bir belgenin sahte olduğunu bilip bilmediği, eşyanın suçtan elde edildiğini bilip bilmediği veya başka bir suç planından haberdar olup olmadığı gibi konular kast bakımından önemlidir.
Sadece Sonuca Bakılarak Kast Kabul Edilebilir Mi?
Her durumda hayır.
Sanığın kastı olayın öncesi, sırası ve sonrasındaki davranışlardan çıkarılabilir ancak bu değerlendirme somut olgulara dayanmalıdır.
Kastın ispatına yarayan objektif deliller mevcutsa bunların araştırılması gerekir.
Sanığın Suç Konusu Eşyanın Niteliğini Bilmediğine İlişkin Savunması Araştırılmalı Mıdır?
Savunma soyut değil, araştırılabilir somut olgulara dayanıyorsa araştırılmalıdır.
Örneğin sanık sahte olduğunu bilmediği bir çeki ticari ilişki kapsamında aldığını ileri sürüyor ve bunu destekleyen fatura, sözleşme, banka kaydı veya tanık gösteriyorsa bu delillerin değerlendirilmesi gerekebilir.
Zararın Giderildiğine İlişkin Deliller Toplanmalı Mıdır?
Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanma ihtimali bulunan suçlarda zararın giderilip giderilmediği ve ödeme zamanı önemlidir.
Sanığın lehine sonuç doğurabilecek bu hususun araştırılmaması hukuki durumunu etkileyebilir.
Ödeme Dekontunun Dosyaya Getirilmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Ödeme, suçun unsuru veya etkin pişmanlık bakımından önemliyse dekontun getirtilmesi gerekebilir.
Sanığın Lehine Olan Belgenin Getirilmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Belge savunmanın esaslı bir bölümünü doğruluyorsa olabilir.
Ceza yargılamasında lehe delilin görmezden gelinmesi, özellikle mahkûmiyetin tartışmalı delillere dayandığı durumlarda önemlidir.
Başka Bir Ceza Dosyasının Getirilmemesi Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Diğer dosyada mevcut bir delilin sanığın yargılandığı suçla doğrudan bağlantısı varsa ilgili evrakın getirtilmesi gerekebilir.
Ancak yalnızca taraflardan birinin başka bir dosyasının bulunması tek başına o dosyanın tamamının getirtilmesini zorunlu kılmaz.
Takipsizlik Dosyasının Getirilmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Takipsizlik dosyasında mevcut deliller görülmekte olan davanın çözümüne katkı sağlayacaksa ilgili belgelerin getirtilmesi talep edilebilir.
Olay Yeri İncelemesi Yapılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Olayın gerçekleşme biçiminin belirlenmesi bakımından olay yerinin fiziki özellikleri önemliyse keşif veya olay yeri incelemesi gerekebilir.
Örneğin tanığın bulunduğu noktadan olayı görmesinin mümkün olup olmadığı tartışmalıysa mekânsal koşullar önem kazanabilir.
Keşif Yapılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Her dosyada keşif yapılması gerekmez.
Ancak olayın gerçekleşme biçiminin başka türlü sağlıklı değerlendirilemediği durumlarda keşif yapılmaması eksik inceleme oluşturabilir.
Sanığın Boyu, Kilosu veya Fiziksel Özelliklerinin Araştırılmaması Önemli Midir?
Teşhis veya kamera görüntüsündeki kişinin sanık olup olmadığı tartışmalıysa fiziksel özelliklerin karşılaştırılması önem taşıyabilir.
Olay Tarihindeki Konum Bilgisinin Araştırılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Konum bilgisinin hukuka uygun şekilde elde edilmesi mümkünse ve sanığın olay yerinde bulunup bulunmadığını açıklığa kavuşturabilecekse değerlendirmeye alınabilir.
Otel Kayıtlarının Getirilmemesi Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Sanığın belirli tarihte başka bir yerde bulunduğunu veya belirli bir kişiyle birlikte olduğunu ispatlama bakımından otel kayıtları önemliyse araştırılabilir.
Uçak Bileti ve Yolculuk Kayıtlarının Getirilmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Sanığın suç tarihinde başka şehirde veya ülkede bulunduğuna ilişkin savunması varsa uçuş ve seyahat kayıtları objektif alibi delili oluşturabilir.
Pasaport Giriş Çıkış Kayıtları Toplanmalı Mıdır?
Sanığın olay tarihinde Türkiye’de bulunmadığını ileri sürdüğü bir dosyada yurda giriş-çıkış kayıtları doğrudan sonuca etkili olabilir.
İşyeri Giriş Çıkış Kayıtları Alibi Delili Olabilir Mi?
Evet.
Kart basma, turnike veya kamera kayıtları sanığın olay tarihinde işyerinde bulunduğunu gösterebilir.
SGK Kayıtları Tek Başına Alibi Delili Midir?
SGK kaydı kişinin belirli bir işyerinde çalıştığını gösterebilir ancak belirli gün ve saatte işyerinde bulunduğunu tek başına ispatlamayabilir.
Bu nedenle gerektiğinde vardiya, giriş-çıkış ve kamera kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Delillerin Toplanmaması Savunma Hakkını İhlal Edebilir Mi?
Evet.
Savunmanın mahkûmiyetin temel dayanağını çürütebilecek somut bir delili toplatma talebi etkili biçimde değerlendirilmeden reddedilirse silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri bakımından sorun doğabilir.
Anayasa Mahkemesi Delil Toplama Taleplerine Nasıl Yaklaşıyor?
Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerinin hangi delillerin gerekli olduğuna karar verme konusunda takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmektedir.
Ancak bu takdir sınırsız değildir.
Özellikle mahkûmiyet bakımından belirleyici bir delilin güvenilirliğini sınamaya yönelik savunma talebinin reddedilmesi adil yargılanma hakkı kapsamında incelenebilir.
Tek veya Belirleyici Delilin Güvenilirliğini Sınayacak Deliller Toplanmazsa Ne Olur?
Bu durum daha ciddi değerlendirilir.
Mahkûmiyetin esasını oluşturan bir tanık beyanının veya dijital delilin doğruluğunu test edebilecek somut deliller mevcutsa savunmaya bunları etkili şekilde tartışma imkânı verilmesi gerekir.
Dijital Delile Erişim Sağlanmaması Savunma Hakkını İhlal Edebilir Mi?
Evet.
Anayasa Mahkemesi, suçun sübutu ve sanıkla bağlantının belirlenmesi açısından önemli dijital deliller konusunda savunmanın etkili inceleme imkânına sahip olmasının önemini vurgulamaktadır.
Mahkeme Savunmanın Delil Talebine Hiç Cevap Vermezse Ne Olur?
Talep davanın sonucuna etkili esaslı bir savunmayla bağlantılıysa mahkemenin bunu karşılamaması gerekçeli karar hakkı bakımından da sorun oluşturabilir.
Mahkeme her iddiaya tek tek cevap vermek zorunda değildir ancak sonucu değiştirebilecek esaslı iddia ve savunmaların karşılanması gerekir.
Toplanmayan Delil İstinafta İleri Sürülebilir Mi?
Evet.
İstinaf dilekçesinde toplanmayan delilin açıkça gösterilmesi ve bu delilin mahkûmiyet hükmünü nasıl etkileyebileceğinin açıklanması gerekir.
İstinaf Mahkemesi Delil Toplayabilir Mi?
Bölge adliye mahkemesinin ceza yargılamasında kanunda öngörülen koşullarda duruşma açarak inceleme yapması ve gerekli işlemleri gerçekleştirmesi mümkündür.
Somut usul yolu dosyanın niteliğine göre değerlendirilir.
Toplanmayan Delil Temyizde İleri Sürülebilir Mi?
Temyize tabi kararlar bakımından evet.
Yargıtay, hükmün sonucuna etkili bir araştırmanın yapılmadığını tespit ederse eksik araştırma nedeniyle bozma kararı verebilir.
Temyiz Dilekçesinde Toplanmayan Deliller Nasıl Yazılmalıdır?
En etkili yöntem üç bağlantıyı açık şekilde kurmaktır:
Toplanmayan delil → delilin ispatlayacağı maddi olgu → bu olgunun mahkûmiyet hükmüne etkisi.
Örneğin;
Banka kayıtları toplanmamıştır.
Bu kayıtlar suç konusu çekin kim tarafından ve ne zaman takasa verildiğini, sahtelik tespitinin ne zaman yapıldığını ve sanığa bildirim yapılıp yapılmadığını ortaya koyacaktır.
Bu hususlar sanığın çekin sahte olduğunu bilip bilmediğinin, yani suç kastının belirlenmesi açısından doğrudan önemlidir.
Bu şekilde kurulan bir temyiz sebebi, yalnızca “eksik araştırma yapılmıştır” denilmesinden çok daha somut bir hukuki itiraz ortaya koyar.
İlk Derece Mahkemesinde Talep Edilmeyen Delil Temyizde İleri Sürülebilir Mi?
Delilin daha önce talep edilip edilmediği değerlendirmede önem taşıyabilir ancak ceza yargılamasında maddi gerçeğin araştırılması ve mahkûmiyetin yeterli delile dayanması ilkeleri de dikkate alınır.
Özellikle suçun sübutunu doğrudan etkileyen açık bir araştırma eksikliği varsa somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.
Savunmanın Defalarca Talep Ettiği Delilin Toplanmaması Daha Önemli Midir?
Evet.
Savunma belirli bir delilin neden önemli olduğunu duruşmalarda veya dilekçelerinde açıkça belirtmiş, buna rağmen talep karşılanmamışsa üst mahkeme incelemesinde bu durum daha görünür hâle gelir.
Delil Talebinin Ara Kararla Reddedilmesi Son Kararla Birlikte İleri Sürülebilir Mi?
Kural olarak ara karar niteliğindeki delil taleplerinin reddine ilişkin hukuka aykırılıklar nihai hükme karşı başvurulan kanun yolunda ileri sürülebilir.
Toplanmayan Delil Sanığın Suçsuzluğunu Kesin Olarak İspatlamak Zorunda Mıdır?
Hayır.
Delilin mutlaka sanığın suçsuzluğunu kesin şekilde ispatlayacağının önceden bilinmesi gerekmez.
Önemli olan delilin mahkûmiyet değerlendirmesini etkileyebilecek veya mevcut şüpheyi artırabilecek nitelikte olmasıdır.
Lehe Delilin Toplanmaması İspat Yükünü Sanığa Yüklemek Anlamına Gelir Mi?
Bazı durumlarda böyle bir sonuç doğabilir.
Sanık araştırılabilir somut bir savunma ileri sürmüş ancak hiçbir araştırma yapılmadan “sanık savunmasını ispatlayamadı” denilmişse ceza muhakemesindeki ispat sistemi bakımından sorun ortaya çıkabilir.
Sanığın suçsuzluğunu ispatlama yükümlülüğü bulunmamaktadır.
Sanık Suçsuzluğunu İspatlamak Zorunda Mıdır?
Hayır.
Suç isnadını ispat yükü iddia makamındadır.
Sanığın savunmasının doğruluğunu ispatlayamamış olması tek başına suçluluğunun delili değildir.
Delil Toplanmadan “Savunma Suçtan Kurtulmaya Yöneliktir” Denilebilir Mi?
Sanığın savunmasının objektif olarak araştırılması mümkünken gerekli araştırmalar yapılmadan yalnızca bu kalıp ifadeyle savunmanın reddedilmesi sorunlu olabilir.
Mahkeme savunmayı dosyadaki delillerle birlikte değerlendirmeli ve neden inandırıcı bulmadığını somut şekilde açıklamalıdır.
Toplanmayan Deliller Nedeniyle Mahkûmiyet Doğrudan Bozulur Mu?
Her durumda değil.
Üst mahkeme toplanmayan delilin hükmün sonucuna etkisini değerlendirir.
Dosyadaki diğer deliller suçun sübutunu tartışmasız biçimde ortaya koyuyor ve toplanmayan delilin sonucu değiştirmeyeceği açıkça anlaşılıyorsa sırf teorik bir eksiklik nedeniyle bozma gerekmeyebilir.
Mahkûmiyetin Tek Dayanağı Tartışmalı Bir Delilse Diğer Delillerin Toplanmaması Önemli Midir?
Evet, çok daha önemlidir.
Mahkûmiyet tek bir mağdur beyanına, tek bir teşhise, tartışmalı bir kamera görüntüsüne veya dijital kayda dayanıyorsa bu delilin güvenilirliğini doğrulayabilecek veya çürütebilecek diğer delillerin araştırılması önem kazanır.
Toplanmayan Deliller Sonradan Kaybolmuşsa Ne Olur?
Bu durum yargılamayı zorlaştırabilir.
Özellikle kamu makamlarının zamanında harekete geçmemesi nedeniyle delilin kaybolduğu ileri sürülüyorsa savunmanın bundan olumsuz etkilenip etkilenmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Delil Artık Toplanamıyorsa Mahkeme Ne Yapmalıdır?
Mahkeme mevcut hukuka uygun deliller üzerinden karar vermek zorundadır.
Artık elde edilmesi mümkün olmayan delilin sanık aleyhine varsayımla doldurulması mümkün değildir.
Mevcut deliller mahkûmiyet için yeterli kesinliği sağlamıyorsa şüpheden sanık yararlanır ilkesi uygulanmalıdır.
Eksik Araştırma ile Delil Yetersizliği Arasındaki Fark Nedir?
Eksik araştırmada hâlen elde edilmesi mümkün ve sonuca etkili bir delil bulunmaktadır.
Delil yetersizliğinde ise gerekli araştırmalar yapılmasına rağmen sanığın suçluluğunu kesin şekilde ortaya koyan yeterli delil elde edilememiştir.
Bu ayrım önemlidir.
Sonsuza Kadar Delil Araştırılabilir Mi?
Hayır.
Ceza yargılamasının amacı sanık mahkûm edilene kadar yeni delil aramak değildir.
Makul ve gerekli araştırmalar tamamlandığı hâlde suçluluk konusunda giderilemeyen şüphe bulunuyorsa bu şüphe sanık aleyhine yorumlanamaz.
Toplanmayan Deliller Mahkûmiyet Kararının Bozulmasına Neden Olur Mu?
Evet. Toplanmayan deliller, davanın sonucuna etkili olmaları hâlinde mahkûmiyet kararının kaldırılmasına veya bozulmasına neden olabilir.
Ancak bunun için hangi delilin toplanmadığının ve bu delilin neden önemli olduğunun somutlaştırılması gerekir.
Sadece “deliller eksik toplanmıştır” şeklindeki genel bir kanun yolu sebebi yerine;
hangi delil toplanmadı,
bu delil hangi olguyu ispatlayacaktı,
bu olgu sanığın hukuki durumunu nasıl değiştirecekti
sorularına cevap verilmelidir.
Sonuç
Ceza mahkûmiyeti eksik bırakılmış bir araştırmaya, varsayıma veya ihtimale dayandırılamaz.
Sanığın suçunu ortaya koyduğu ileri sürülen deliller kadar, suçlamayı çürütebilecek delillerin de araştırılması gerekir.
CMK m.160/2 uyarınca Cumhuriyet savcısının görevi şüphelinin yalnızca aleyhine değil, lehine olan delilleri de toplamaktır.
Mahkeme de savunmanın davanın sonucuna etkili, somut ve ulaşılabilir delil taleplerini değerlendirmelidir.
Bu kapsamda özellikle kamera görüntüleri, HTS ve baz kayıtları, PTS kayıtları, banka hareketleri, ATM görüntüleri, teslim tutanakları, sevk irsaliyeleri, faturalar, depo kayıtları, tanık beyanları, alibi delilleri, DNA ve parmak izi incelemeleri, balistik ve kriminal raporlar, telefon ve dijital veriler, bilirkişi raporları ve kastın belirlenmesine yarayan objektif kayıtlar somut dosyanın özelliklerine göre belirleyici olabilir.
Ancak toplanmayan her delil otomatik bozma nedeni değildir.
Bozma açısından önemli olan, delilin ulaşılabilir olması ve uyuşmazlığın çözümüne gerçek anlamda katkı sağlayabilecek nitelik taşımasıdır.
Özellikle mahkûmiyetin tek veya belirleyici delili tartışmalıysa, bu delilin güvenilirliğini sınayabilecek savunma delillerinin toplanmaması daha ciddi sonuçlar doğurabilir.
Anayasa Mahkemesi de mahkûmiyet bakımından belirleyici delillerin güvenilirliğini sınamaya yönelik savunma imkânlarının önemini vurgulamaktadır.
Bu nedenle istinaf veya temyiz başvurusunda;
“Mahkeme eksik araştırmayla hüküm kurmuştur.”
şeklindeki genel ifadeyle yetinilmemelidir.
Örneğin;
“Suç konusu malların müvekkile teslim edildiğine ilişkin kamera görüntüsü, teslim tutanağı, imzalı belge, depo kaydı, sevk irsaliyesi veya bağımsız teslim tanığı bulunmamaktadır. Buna rağmen teslim olgusu sabit kabul edilmiştir.”
veya;
“Müvekkilin suç konusu çekin sahte olduğunu bildiği kabul edilmiş olmasına rağmen çekin bankaya kim tarafından sunulduğu, hangi tarihte takasa verildiği, bankanın sahteliği ne zaman tespit ettiği, müvekkile herhangi bir bildirim veya uyarı yapılıp yapılmadığı ve ilgili banka işlem kayıtları araştırılmamıştır.”
şeklinde eksik bırakılan araştırmanın mahkûmiyet gerekçesiyle doğrudan bağlantısı kurulmalıdır.
Aynı şekilde sanığın olay yerinde bulunduğu kabul edilmişse fakat kamera, PTS, HTS veya somut alibi delilleri araştırılmamışsa bunların hangi maddi olguyu değiştireceği açıklanmalıdır.
Ceza yargılamasında sanığın görevi suçsuzluğunu ispatlamak değildir.
Suçun sanık tarafından işlendiğinin hukuka uygun, kesin ve inandırıcı delillerle ortaya konulması gerekir.
Toplanması mümkün önemli deliller araştırılmadan mahkûmiyet kurulmuşsa eksik araştırma gündeme gelir.
Gerekli bütün araştırmalar tamamlandıktan sonra hâlen makul şüphe bulunuyorsa ise artık daha fazla mahkûmiyet delili aranması değil, şüpheden sanık yararlanır ilkesinin uygulanması gerekir.
Umut Hukuk ve Danışmanlık
Av. Umutcan SARIKAYA
Telefon: 0542 547 48 51
Telefon: 0542 141 48 51
Adres: Gökevler Mah. 539 Sok. Oğuzkent Sitesi 1-F-8, Esenyurt / İstanbul
Web: Umut Hukuk ve Danışmanlık internet sitesi
Esenyurt, Beylikdüzü, Bahçeşehir, Büyükçekmece, Avcılar, Küçükçekmece ve İstanbul genelinde ceza davalarında eksik araştırma, toplanmayan deliller, delil taleplerinin reddi, hukuka aykırı mahkûmiyet kararları, istinaf ve temyiz başvuruları, Yargıtay bozma nedenleri ve ağır ceza yargılamalarına ilişkin hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunulmaktadır.
