Ceza yargılamasının temel amaçlarından biri, hukuka uygun deliller aracılığıyla maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır.
Mahkeme yalnızca dosyaya tesadüfen girmiş delillerle yetinerek değil, suçun işlendiği ve sanık tarafından işlendiği iddiasının sağlıklı biçimde değerlendirilebilmesi için gerekli araştırmaları yaparak karar vermelidir.
Bu nedenle sanığın lehine veya aleyhine olabilecek, ulaşılması mümkün ve uyuşmazlığın çözümüne etkili deliller araştırılmadan mahkûmiyet kararı verilmesi önemli bir hukuka aykırılık oluşturabilir.
Uygulamada bu durum genellikle “eksik araştırma ile hüküm kurulması” veya “eksik inceleme sonucu karar verilmesi” şeklinde ifade edilmektedir.
Peki ceza davasında eksik araştırma nedir?
Mahkemenin hangi delilleri toplaması gerekir?
Sanığın istediği her delilin toplanması zorunlu mudur?
Kamera kayıtlarının araştırılmaması, HTS kayıtlarının getirtilmemesi, banka kayıtlarının incelenmemesi, tanıkların dinlenmemesi veya bilirkişi raporu alınmaması bozma sebebi olabilir mi?
Ceza Davasında Eksik Araştırma Nedir?
Eksik araştırma, ceza davasının sonucunu etkileyebilecek bir hususun yeterince araştırılmadan hüküm kurulmasıdır.
Buradaki temel mesele yalnızca “toplanmamış bir delilin bulunması” değildir.
Toplanmayan veya araştırılmayan delilin uyuşmazlığın çözümü bakımından önem taşıması gerekir.
Örneğin sanığın olay tarihinde başka bir şehirde bulunduğunu gösterdiği ileri sürülen kamera görüntüsünün araştırılmaması ile suçla hiçbir ilgisi bulunmayan bir kişinin tanık olarak dinlenmemesi aynı şekilde değerlendirilemez.
Eksik Araştırma Bozma Sebebi Midir?
Evet.
Eksik araştırmanın hükmün sonucuna etkili olabilecek nitelikte olması hâlinde istinaf veya temyiz incelemesinde kararın kaldırılması veya bozulması gündeme gelebilir.
Özellikle sanığın mahkûmiyetine karar verilirken savunmanın doğruluğunu ortaya çıkarabilecek önemli deliller araştırılmamışsa eksik araştırma ciddi önem taşır.
Her Eksik Araştırma Bozma Sebebi Midir?
Hayır.
Ceza dosyasında teorik olarak yapılabilecek her araştırmanın yapılmamış olması bozma nedeni değildir.
Araştırılması istenen hususun uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayabilecek nitelikte olması gerekir.
Sonuca hiçbir etkisi bulunmayan, yalnızca yargılamayı uzatmaya yönelik veya olayla ilgisiz araştırma taleplerinin reddedilmesi mümkündür.
Mahkeme Maddi Gerçeği Araştırmak Zorunda Mıdır?
Ceza muhakemesinde mahkeme önüne gelen delilleri değerlendirerek maddi gerçeğe ulaşmaya çalışır.
CMK m.217 uyarınca hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir.
Suçun sanık tarafından işlendiği konusunda mahkûmiyet için gerekli kesinlik oluşmadan mahkûmiyet kararı verilemez.
Bu nedenle hükmün sonucuna etkili bir delilin araştırılmaması maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını engelleyebilir.
Savcılık Eksik Araştırma Yaparsa Ne Olur?
Cumhuriyet savcısının soruşturma aşamasında yeterince araştırmadığı bir hususun kovuşturma aşamasında tamamlanması mümkün olabilir.
Mahkeme, iddianamedeki delillerle mutlak biçimde bağlı değildir.
Uyuşmazlığın çözümü için gerekli delillerin ortaya konulması ve tartışılması sağlanabilir.
Bu nedenle soruşturma aşamasındaki her eksiklik otomatik olarak davanın sona ermesi sonucunu doğurmaz.
Mahkeme Savcılığın Eksik Araştırmasını Tamamlayabilir Mi?
Kovuşturma aşamasında uyuşmazlığın çözümü bakımından gerekli delillerin toplanması mümkündür.
Örneğin soruşturma aşamasında getirtilmeyen kamera görüntüsü mevcutsa, dinlenmeyen önemli bir tanık bulunuyorsa veya bilirkişi incelemesi gerekiyorsa mahkeme bu delillerin elde edilmesine yönelik işlem yapabilir.
Mahkeme Sanığın Talep Ettiği Her Delili Toplamak Zorunda Mıdır?
Hayır.
Sanığın veya müdafiinin ileri sürdüğü her delil talebi mutlaka kabul edilmek zorunda değildir.
Ancak savunmanın esaslı bir iddiasını doğrulayabilecek ve davanın sonucunu etkileyebilecek delil taleplerinin hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedilmesi adil yargılanma hakkı ve savunma hakkı bakımından sorun oluşturabilir.
Delil Talebinin Reddedilmesi Gerekçeli Olmalı Mıdır?
Mahkeme savunmanın esaslı ve sonuca etkili bir delil talebini reddediyorsa bunun nedenini ortaya koymalıdır.
Özellikle talep edilen delilin sanığın suç mahallinde bulunmadığını veya suçun başka bir kişi tarafından işlendiğini gösterebileceği ileri sürülüyorsa ret gerekçesi önemlidir.
Kamera Kayıtlarının Araştırılmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Olabilir.
Olay yerinde veya çevresinde kamera bulunduğu biliniyor ve görüntüler failin kimliğinin belirlenmesine katkı sağlayabilecekse kayıtların araştırılması önemlidir.
Örneğin hırsızlık olayında mağazanın kamera sisteminin bulunduğu açıkça belli olmasına rağmen görüntüler araştırılmadan yalnızca şüpheli bir teşhise dayanılarak mahkûmiyet kurulması eksik araştırma iddiasına konu olabilir.
Kamera Kayıtları Silinmişse Ne Olur?
Kayıtların artık mevcut olmaması ile kayıtların hiç araştırılmaması farklıdır.
Mahkeme veya soruşturma makamı kayıtların mevcut olup olmadığını araştırmış ancak saklama süresi nedeniyle kayıtların silindiği anlaşılmış olabilir.
Bu durumda elde edilmesi objektif olarak mümkün olmayan bir delilin toplanmamış olması tek başına eksik araştırma olarak değerlendirilemez.
Kamera Kaydının Bulunup Bulunmadığı Bile Araştırılmamışsa Ne Olur?
Olay yerinde kamera bulunma ihtimali somut şekilde ortaya konulmuşsa ve görüntünün uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayacağı anlaşılıyorsa hiçbir araştırma yapılmaması önem taşıyabilir.
Özellikle failin kimliği tartışmalıysa kamera kayıtları belirleyici delil niteliğinde olabilir.
HTS Kayıtlarının Getirtilmemesi Eksik Araştırma Mıdır?
Somut olayın özelliklerine göre olabilir.
Sanığın olay tarihinde belirli bir kişiyle görüşüp görüşmediği veya belirli iletişim ilişkilerinin bulunup bulunmadığı uyuşmazlığın çözümü açısından önemliyse HTS kayıtlarının araştırılması gerekebilir.
Ancak HTS kayıtları her ceza dosyasında zorunlu delil değildir.
Baz İstasyonu Kayıtlarının Araştırılmaması Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Olabilir.
Özellikle sanığın suç tarihinde olay yerinde bulunup bulunmadığı tartışmalıysa ve baz istasyonu verilerinin bu konuda anlamlı bir katkı sağlaması mümkünse gerekli teknik araştırmanın yapılmaması eksik inceleme oluşturabilir.
Ancak baz istasyonu kayıtlarının GPS verisi olmadığı ve kişinin kesin konumunu her durumda göstermediği unutulmamalıdır.
Baz İstasyonu Koordinatlarının Araştırılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Yargıtay uygulamasında özellikle sanığın bulunduğu yerin belirlenmesinin önem taşıdığı dosyalarda baz istasyonlarının koordinatları, kapsama alanları ve gerektiğinde sektör/yön bilgilerinin araştırılmasına yönelik kararlar bulunmaktadır.
Yalnızca ham HTS verisinin dosyaya konulması her durumda yeterli olmayabilir.
Teknik verinin uyuşmazlığın çözümüne elverişli şekilde analiz edilmesi gerekebilir.
HTS Analizinin Polis Tarafından Yapılması Yeterli Midir?
Her durumda değil.
Teknik verinin nasıl yorumlandığı denetlenebilir olmalıdır.
Özellikle mahkûmiyet açısından önemli bir HTS değerlendirmesi söz konusuysa baz istasyonlarının koordinatlarının, kapsama alanlarının ve kullanılan yöntemin ortaya konulması gerekebilir.
Tanıkların Dinlenmemesi Eksik Araştırma Mıdır?
Tanığın anlatacağı hususun davanın sonucuna etkili olup olmadığına göre değişir.
Olayı doğrudan gören veya sanığın savunmasını doğrulayabilecek bir tanığın dinlenmemesi önemli olabilir.
Buna karşılık uyuşmazlıkla ilgisi bulunmayan veya aynı hususta hiçbir yeni bilgi vermeyecek tanığın dinlenmemesi otomatik bozma nedeni değildir.
Görgü Tanığının Dinlenmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Failin kimliği tartışmalıysa ve olayın doğrudan görgü tanığı bulunduğu hâlde bu kişi dinlenmeden mahkûmiyet kurulmuşsa eksik araştırma gündeme gelebilir.
Özellikle dosyadaki diğer deliller de kesin değilse görgü tanığının dinlenmesi daha önemli hâle gelir.
Savunma Tanığının Dinlenmemesi Eksik Araştırma Mıdır?
Sanığın savunmasını doğrudan doğrulayabilecek bir tanığın dinlenmesi talep edilmişse ve bu talep uyuşmazlık bakımından önemliyse mahkemenin talebi değerlendirmesi gerekir.
Savunma tanığının sırf sanık tarafından bildirildiği gerekçesiyle değersiz kabul edilmesi doğru değildir.
Alibi Tanığının Dinlenmemesi Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Sanık suç tarihinde başka yerde bulunduğunu ileri sürüyor ve bu savunmasını doğrulayacak somut bir tanık gösteriyorsa bu kişinin beyanının alınması önem taşıyabilir.
Alibi savunması araştırılmadan yalnızca iddia delilleri üzerinden mahkûmiyet kurulması eksik araştırma iddiasına konu olabilir.
Tanık Adresi Bulunamadığı İçin Dinlenemezse Ne Olur?
Mahkemenin makul araştırmaları yapmasına rağmen tanığa ulaşılamaması ile hiçbir araştırma yapmadan tanığı dinlemekten vazgeçmesi aynı değildir.
Tanığın bulunması için yapılan işlemler ve tanığın beyanının davadaki önemi birlikte değerlendirilmelidir.
Mağdurun Yeniden Dinlenmemesi Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Mağdurun anlatımları arasında önemli çelişkiler bulunuyorsa ve bu çelişkilerin giderilmesi hüküm açısından önemliyse mağdurun yeniden dinlenmesi gerekebilir.
Özellikle mahkûmiyet esas olarak mağdur beyanına dayanıyorsa çelişkilerin açıklığa kavuşturulması daha önemli hâle gelir.
Çelişkili Mağdur Beyanları Giderilmeden Mahkûmiyet Kurulabilir Mi?
Mağdurun beyanlarındaki her küçük farklılık mahkûmiyeti engellemez.
Ancak olayın faili, eylemin nasıl gerçekleştiği, suçun zamanı veya temel unsurları bakımından esaslı çelişkiler bulunuyorsa mahkemenin bunları değerlendirmesi gerekir.
Giderilmemiş esaslı çelişkiler mahkûmiyetin güvenilirliğini etkileyebilir.
Sanığın Savunması Araştırılmadan Mahkûmiyet Kurulabilir Mi?
Sanığın ileri sürdüğü savunmanın somut, araştırılabilir ve davanın sonucunu etkileyebilecek nitelikte olması hâlinde gerekli araştırmanın yapılması gerekir.
Savunmanın yalnızca “suçtan kurtulmaya yönelik” olduğu şeklinde soyut bir ifadeyle reddedilmesi her durumda yeterli değildir.
Sanık “Olay Tarihinde Başka Şehirdeydim” Derse Araştırılmalı Mıdır?
Bu iddiayı destekleyen araştırılabilir olgular varsa evet.
Otel kayıtları, kamera görüntüleri, uçak veya otobüs kayıtları, banka işlemleri, işyeri giriş kayıtları veya başka objektif veriler bulunabilir.
Savunmanın doğrulanma ihtimali varsa bunların araştırılması gerekebilir.
PTS Kayıtlarının Getirilmemesi Eksik Araştırma Mıdır?
Araç hareketlerinin uyuşmazlık açısından önemli olduğu dosyalarda PTS kayıtları önemli delil olabilir.
Örneğin suçta kullanıldığı iddia edilen aracın olay yerinde bulunup bulunmadığı tartışmalıysa PTS kayıtlarının araştırılması gerekebilir.
Plaka Kayıtlarının Araştırılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Araç sahibinin veya aracın olayla bağlantısının belirlenmesi gerekiyorsa plaka ve tescil bilgilerinin araştırılması önem taşıyabilir.
Ancak her araç bağlantılı dosyada bu eksiklik otomatik bozma nedeni oluşturmaz.
Banka Kayıtlarının Araştırılmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Özellikle dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, zimmet, rüşvet, uyuşturucu ticareti, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve ekonomik nitelikteki suçlarda banka hareketleri son derece önemli olabilir.
Para transferinin kim tarafından yapıldığı, paranın nereye gönderildiği ve hesap sahibinin para üzerinde nasıl tasarrufta bulunduğu suçun sübutunu doğrudan etkileyebilir.
Dolandırıcılık Dosyasında Banka Araştırması Yapılmadan Mahkûmiyet Kurulabilir Mi?
Somut olayda para hareketleri suçun oluşumu bakımından belirleyiciyse banka kayıtlarının araştırılması gerekebilir.
Paranın hangi hesaba gönderildiği biliniyor ancak hesabın kim tarafından kullanıldığı veya paranın kim tarafından çekildiği araştırılmamışsa yalnızca hesap sahibinin kimliğinden hareketle mahkûmiyet kurulması her dosyada yeterli olmayabilir.
ATM Kamera Kayıtlarının Araştırılmaması Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Evet.
Özellikle suçtan elde edilen paranın ATM’den çekildiği iddia ediliyorsa parayı fiilen kimin çektiğini belirleyebilecek kamera kayıtları önem taşıyabilir.
Kayıtların mevcut olduğu dönemde hiç araştırılmaması savunmada ileri sürülebilir.
IBAN Sahibinin Sanık Olması Suçu İspatlar Mı?
Tek başına her durumda değil.
Hesabın sanık adına olması önemli bir delildir ancak hesabın fiilen kim tarafından kullanıldığı, para transferinden sanığın haberdar olup olmadığı ve paranın kim tarafından çekildiği gibi hususlar somut olaya göre araştırılabilir.
Bilirkişi Raporu Alınmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren bir konuda bilirkişi incelemesi yapılmadan hüküm kurulması eksik araştırma oluşturabilir.
Hâkim hukuki konularda bilirkişiye başvuramaz ancak teknik ve uzmanlık gerektiren konularda bilirkişi incelemesi gerekli olabilir.
Eksik Bilirkişi Raporuyla Hüküm Kurulabilir Mi?
Bilirkişi raporunun uyuşmazlığın çözümüne cevap vermemesi, çelişkili veya denetime elverişsiz olması hâlinde ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi gerekebilir.
Mahkemenin esaslı teknik itirazları karşılamayan bir raporu doğrudan hükme esas alması bozma nedeni olabilir.
Çelişkili Bilirkişi Raporları Varsa Ne Yapılmalıdır?
Raporlar arasında hükmün sonucuna etkili çelişki bulunuyorsa bu çelişkinin giderilmesi gerekir.
Mahkemenin neden bir rapora üstünlük tanıdığını açıklaması veya gerektiğinde yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alması gerekebilir.
Adli Tıp Raporu Alınmaması Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Suçun niteliğinin belirlenmesi bakımından tıbbi değerlendirme zorunluysa Adli Tıp Kurumu veya uzman sağlık kuruluşundan rapor alınması gerekebilir.
Özellikle yaralanmanın niteliği, ölüm nedeni, maluliyet veya cezai sorumluluğu etkileyen tıbbi konular bakımından eksik rapor hükmün sonucunu etkileyebilir.
Otopsi Bulguları Yeterince Araştırılmadan Hüküm Kurulabilir Mi?
Ölüm sebebi veya eylem ile ölüm arasındaki illiyet bağı tartışmalıysa gerekli adli tıbbi incelemelerin yapılması gerekir.
Bu hususlar aydınlatılmadan suç vasfının belirlenmesi eksik araştırma oluşturabilir.
Parmak İzi Araştırılmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Somut olaya göre olabilir.
Suç mahallinde parmak izi bulunması beklenen ve fail kimliğinin tartışmalı olduğu bir olayda uygun yüzeylerde parmak izi araştırması yapılması önem taşıyabilir.
Ancak olayın niteliği gereği parmak izi incelemesinin hiçbir katkı sağlamayacağı durumlarda yapılmaması otomatik bozma nedeni değildir.
DNA İncelemesi Yapılmaması Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Failin kimliğinin belirlenmesinde biyolojik materyal önemliyse DNA incelemesi yapılmaması eksik araştırma oluşturabilir.
Özellikle biyolojik örnek mevcut olmasına rağmen hiçbir karşılaştırma yapılmamışsa bunun hükmün sonucuna etkisi değerlendirilmelidir.
Kriminal İnceleme Yapılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Silah, mermi, sahte belge, uyuşturucu madde, dijital materyal veya başka teknik deliller bakımından kriminal inceleme gerekli olabilir.
Suçun temel unsurunun teknik incelemeyle belirlenebildiği durumlarda gerekli kriminal araştırmanın yapılmaması önemlidir.
Silahın Balistik İncelemesinin Yapılmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Bir silahtan atış yapılıp yapılmadığı veya olay yerindeki mermi çekirdeği ve kovanlarla silah arasında bağlantı kurulması gerekiyorsa balistik inceleme önemli olabilir.
Bu araştırma yapılmadan sanığın silahı kullandığı sonucuna ulaşılması somut olayda eksik araştırma oluşturabilir.
Parmak İzi Çıkmaması Sanığın Suçsuz Olduğunu Gösterir Mi?
Hayır.
Bir yüzeyde sanığa ait parmak izi bulunmaması otomatik olarak sanığın olay yerinde bulunmadığını göstermez.
Ancak diğer delillerle birlikte savunma lehine değerlendirilebilir.
Dijital Materyallerin İncelenmemesi Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Telefon, bilgisayar veya başka dijital cihazların uyuşmazlık bakımından önemli veriler içerdiği somut olarak anlaşılıyorsa hukuka uygun şekilde inceleme yapılması gerekebilir.
Ancak dijital inceleme CMK’daki usul güvencelerine uygun gerçekleştirilmelidir.
Telefon İncelemesinin Eksik Yapılması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Telefon incelemesi yapılmış ancak soruşturma açısından önemli belirli tarih aralığı, mesajlaşma uygulaması veya teknik veri hiç incelenmemişse ve bunun uyuşmazlığın çözümüne katkısı bulunabilecekse ek inceleme gerekebilir.
WhatsApp Mesajlarının Tamamının Getirilmemesi Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Sadece konuşmanın belirli bölümlerinin dosyaya alınması bağlamın yanlış anlaşılmasına neden olabilir.
Mesajların öncesi ve sonrası suçun niteliğini değiştirebilecekse konuşmanın ilgili bütünlüğünün incelenmesi önem taşır.
Ses Kaydının Bilirkişiye İnceletilmemesi Eksik Araştırma Mıdır?
Ses kaydındaki kişinin kimliği tartışmalıysa veya kaydın montajlanıp montajlanmadığı konusunda somut itiraz varsa teknik inceleme gerekli olabilir.
Mahkemenin teknik uzmanlık gerektiren bu konuyu kendi kanaatiyle çözmesi her durumda yeterli olmayabilir.
Belge Üzerindeki İmzanın İncelenmemesi Eksik Araştırma Olabilir Mi?
İmzanın sanığa ait olup olmadığı suçun sübutu açısından önemliyse grafolojik veya kriminal inceleme yapılması gerekebilir.
Özellikle sahtecilik suçlarında bu inceleme belirleyici olabilir.
Ticari Defterlerin İncelenmemesi Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Ekonomik suçlarda veya ticari ilişkinin niteliğinin suçun oluşumuna etkili olduğu durumlarda ticari kayıtların incelenmesi gerekebilir.
Taraflar arasındaki ilişkinin gerçek bir ticari ilişki mi yoksa baştan itibaren hileli bir düzen mi olduğunun belirlenmesinde bu kayıtlar önem taşıyabilir.
Fatura ve Sevk İrsaliyelerinin Araştırılmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Mal tesliminin gerçekleşip gerçekleşmediği veya ticari ilişkinin gerçekliği tartışmalıysa fatura, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı ve taşıma kayıtları önemli olabilir.
Özellikle dolandırıcılık veya güveni kötüye kullanma iddialarında yalnızca taraf beyanlarıyla yetinilmemesi gerekebilir.
Malın Teslim Edilip Edilmediğinin Araştırılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Suç isnadı belirli malların teslim edildiği iddiasına dayanıyorsa teslimin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılmalıdır.
Teslim tutanağı, kamera görüntüsü, imza, depo kaydı, taşıma belgesi veya tanık gibi objektif deliller araştırılmadan yalnızca soyut anlatımla mahkûmiyet kurulması eksik araştırma iddiasına konu olabilir.
Çek veya Senet Araştırmasının Yapılmaması Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Suç isnadı çek veya senedin sahteliğine veya hileli kullanılmasına dayanıyorsa belgenin bankaya ne zaman sunulduğu, kim tarafından verildiği, ciro zinciri, banka kayıtları ve sanığın belgenin niteliğini bilip bilmediğine ilişkin olgular araştırılabilir.
Bankanın Kayıtlarının Getirilmemesi Önemli Midir?
Özellikle çek veya ödeme işlemleriyle bağlantılı ceza dosyalarında banka kayıtları suçun sübutu ve sanığın kastının belirlenmesi bakımından önemli olabilir.
Bankanın belgeyi ne zaman aldığı, hangi işlemden geçirdiği, hangi uyarıları yaptığı ve kimlerle iletişim kurduğu somut olayda araştırılması gereken hususlar arasında olabilir.
Suç Kastının Belirlenmesine Yarayan Deliller Toplanmazsa Ne Olur?
Ceza sorumluluğu yalnızca maddi hareketin gerçekleşmesine değil, suç tipine göre failin kast veya taksirine de bağlı olabilir.
Sanığın suç konusu eşyanın niteliğini bilip bilmediği veya hileli işlemden haberdar olup olmadığı araştırılmadan yalnızca maddi bağlantı üzerinden mahkûmiyet kurulması yeterli olmayabilir.
Suçun Maddi Unsurları Araştırılmadan Mahkûmiyet Kurulabilir Mi?
Hayır.
Mahkûmiyet için suçun kanuni unsurlarının somut olayda gerçekleştiğinin ispatlanması gerekir.
Eksik araştırma nedeniyle suçun temel unsurlarından biri belirsiz kalıyorsa mahkûmiyet için gerekli kesinlik oluşmamış olabilir.
Suç Vasfını Etkileyecek Delilin Araştırılmaması Bozma Sebebi Midir?
Olabilir.
Eksik araştırma yalnızca sanığın suçlu olup olmadığıyla ilgili değildir.
Eylemin hangi suçu oluşturduğu veya suçun nitelikli hâlinin bulunup bulunmadığı bakımından da gerekli araştırmalar yapılmalıdır.
Ceza Miktarını Etkileyecek Araştırmanın Yapılmaması Bozma Sebebi Olabilir Mi?
Evet.
Suçun nitelikli hâli, değer azlığı, zarar miktarı, silah niteliği veya başka cezayı etkileyen olgular araştırılmadan hüküm kurulması da bozma nedeni olabilir.
Zarar Miktarının Belirlenmemesi Eksik Araştırma Olabilir Mi?
Zararın miktarı suçun niteliği, etkin pişmanlık veya başka hukuki sonuçlar bakımından önem taşıyorsa belirlenmesi gerekebilir.
Zararın Giderilip Giderilmediğinin Araştırılmaması Önemli Midir?
Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanma ihtimali bulunan suçlarda zararın giderilip giderilmediği ve giderimin hangi aşamada gerçekleştiği araştırılmalıdır.
Sanığın lehine olabilecek etkin pişmanlık hükümleri değerlendirilmeden hüküm kurulması hukuka aykırılık oluşturabilir.
Lehe Delillerin Toplanmaması Eksik Araştırma Mıdır?
Evet, özellikle önemlidir.
Ceza muhakemesinin amacı yalnızca sanık aleyhine delil toplamak değildir.
CMK m.160 kapsamında Cumhuriyet savcısı şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür.
Mahkeme de sanığın lehine olabilecek somut ve sonuca etkili delilleri görmezden gelerek mahkûmiyet kurmamalıdır.
Savcının Sadece Aleyhe Delil Toplaması Doğru Mudur?
Hayır.
CMK m.160/2 açık şekilde Cumhuriyet savcısına şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplama ve şüphelinin haklarını koruma yükümlülüğü yüklemektedir.
Soruşturma makamının görevi yalnızca mahkûmiyete yarayan delil bulmak değildir.
Sanığın Lehine Delil Toplanmazsa Ne Yapılabilir?
Kovuşturma aşamasında delilin toplanması talep edilebilir.
Mahkeme talebi reddederse ret kararının gerekçesi ve delilin davanın sonucuna etkisi önem taşır.
Hüküm kurulması hâlinde konu istinaf veya şartları varsa temyiz başvurusunda ileri sürülebilir.
Delil Toplama Talebi Ne Kadar Somut Olmalıdır?
Mümkün olduğunca somut olmalıdır.
“Lehe bütün deliller toplansın” şeklindeki genel talepten ziyade hangi kurumdan hangi kaydın istenildiği, hangi tanığın hangi konuda dinleneceği veya hangi teknik incelemenin neden gerekli olduğu açıklanmalıdır.
Bu durum talebin davanın sonucuyla bağlantısını daha görünür hâle getirir.
Mahkeme Delil Talebini “Dosyaya Katkı Sağlamayacağı” Gerekçesiyle Reddedebilir Mi?
Evet, ancak özellikle sonuca etkili bir delil söz konusuysa gerekçenin somut olması gerekir.
Talep edilen delilin neden uyuşmazlığa katkı sağlamayacağının anlaşılabilmesi önemlidir.
Mahkeme “Dosya Yeterince Aydınlanmıştır” Diyerek Delil Talebini Reddedebilir Mi?
Somut olayda gerçekten yeterli araştırma yapılmışsa mümkün olabilir.
Ancak sanığın savunmasını doğrudan doğrulayabilecek objektif bir delil henüz araştırılmamışsa bu tür genel bir gerekçe yeterli görülmeyebilir.
Delil Toplanmadan Mahkûmiyet Kurulması Savunma Hakkını İhlal Eder Mi?
Somut olayın koşullarına göre edebilir.
Savunmanın davanın sonucunu etkileyebilecek delili sunma veya toplatma imkânının keyfî biçimde engellenmesi silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri bakımından sorun oluşturabilir.
Eksik Araştırma Adil Yargılanma Hakkını İhlal Edebilir Mi?
Evet.
Özellikle sanığın esaslı savunmasının araştırılmaması veya sonucu değiştirebilecek delil talebinin gerekçesiz reddedilmesi Anayasa m.36 kapsamındaki adil yargılanma hakkı bakımından da önem taşıyabilir.
Eksik Araştırma Beraat Sebebi Midir?
Eksik araştırma ile delil yetersizliği birbirinden ayrılmalıdır.
Elde edilmesi mümkün ve davanın sonucunu etkileyebilecek deliller henüz toplanmamışsa üst mahkeme araştırmanın tamamlanmasını gerekli görebilir.
Buna karşılık gerekli araştırmalar yapılmış ve sanığın suçunu kesin olarak ispatlayan yeterli delil elde edilememişse şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince beraat gündeme gelir.
“Araştırma Yapılsın” Diyerek Sürekli Mahkûmiyet Delili Aranabilir Mi?
Ceza muhakemesinde araştırma yükümlülüğü sınırsız değildir.
Makul ve ulaşılabilir araştırmalar tamamlandığı hâlde sanığın suçluluğu ispatlanamamışsa belirsizliği gidermek amacıyla sınırsız şekilde yeni mahkûmiyet delili aranması doğru değildir.
Bir noktadan sonra ispat yükünün iddia makamında olduğu ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi gözetilmelidir.
Eksik Araştırma ile Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi Arasındaki Fark Nedir?
Eksik araştırmada henüz araştırılması gereken somut ve sonuca etkili bir delil bulunmaktadır.
Şüpheden sanık yararlanır ilkesinde ise gerekli araştırmalar tamamlanmasına rağmen sanığın suçluluğu konusunda giderilemeyen makul şüphe devam etmektedir.
Bu ayrım uygulamada son derece önemlidir.
Üst Mahkeme Eksik Araştırma Görürse Ne Yapar?
Başvurunun türüne ve usul hükümlerine göre bölge adliye mahkemesi gerekli incelemeyi yapabilir, duruşma açabilir veya hüküm hakkında kanunda öngörülen kararlardan birini verebilir.
Temyiz incelemesinde Yargıtay, hükmün sonucuna etkili eksik araştırma tespit ederse bozma kararı verebilir.
İstinafta Eksik Araştırma İleri Sürülebilir Mi?
Evet.
İstinaf dilekçesinde hangi araştırmanın yapılmadığı ve bunun hükmün sonucunu neden etkilediği açık biçimde gösterilmelidir.
Sadece “eksik inceleme yapılmıştır” demek yerine eksik kalan işlemin somutlaştırılması çok daha önemlidir.
Temyizde Eksik Araştırma İleri Sürülebilir Mi?
Temyize tabi hükümler bakımından evet.
Özellikle mahkûmiyet için önemli bir maddi olgunun yeterince araştırılmaması, savunmanın esaslı delil talebinin karşılanmaması veya teknik incelemenin yapılmaması hukuka aykırılık nedeni olarak ileri sürülebilir.
Eksik Araştırma Temyiz Dilekçesinde Nasıl Anlatılmalıdır?
Öncelikle mahkemenin hangi hususu araştırmadığı açıkça belirtilmelidir.
Ardından bu araştırmanın hangi delille yapılabileceği ve elde edilecek sonucun sanığın hukuki durumunu nasıl etkileyebileceği açıklanmalıdır.
Örneğin;
sanığın suç konusu çeki bilerek kullandığı kabul edilmiş ancak bankanın işlem kayıtları getirtilmemişse,
malın teslim edildiği kabul edilmiş ancak teslim tutanağı, kamera kaydı veya imza bulunmuyorsa,
sanığın olay yerinde olduğu kabul edilmiş ancak alibi kayıtları araştırılmamışsa,
bu eksikliklerin mahkûmiyet gerekçesiyle doğrudan bağlantısı kurulmalıdır.
Eksik Araştırma Bozma Kararından Sonra Ne Olur?
Yargıtay tarafından bozma kararı verilmesi hâlinde dosya ilgili mahkemeye gönderilir.
Mahkeme bozma kararının niteliğine göre gerekli işlemleri gerçekleştirerek yeniden hüküm kurar.
Bozmada belirtilen araştırmaların yapılması davanın sonucunu değiştirebilir veya önceki hükmün yeniden kurulmasına neden olabilir.
Eksik Araştırma Sonucunda Mahkûmiyet Kurulması Neden Sakıncalıdır?
Çünkü ceza mahkûmiyeti ihtimale değil kesin ve inandırıcı delillere dayanmalıdır.
Araştırılabilir önemli bir savunma bulunmasına rağmen bu savunma araştırılmadan sanığın suçlu olduğunun kabul edilmesi, giderilmesi mümkün bir belirsizliğin sanık aleyhine yorumlanması sonucunu doğurabilir.
Eksik Araştırma Sanık Lehine de Bozma Nedeni Olabilir Mi?
Evet.
Uygulamada eksik araştırma çoğunlukla sanığın lehine delillerin toplanmaması nedeniyle ileri sürülse de suç vasfı, cezanın belirlenmesi veya hukuki durumun doğru tespiti bakımından gerekli araştırmaların yapılmaması da bozma nedeni olabilir.
Yargıtay Eksik Araştırma Konusunda Neye Bakıyor?
Yargıtay kararlarında temel değerlendirme, yapılmayan araştırmanın uyuşmazlığın çözümüne etkili olup olmadığı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Özellikle failin belirlenmesi, sanığın suçla bağlantısı, kastın varlığı, suçun maddi unsurları, nitelikli hâller ve sanığın lehine uygulanabilecek hükümlerin değerlendirilmesi bakımından gerekli araştırmaların tamamlanması aranmaktadır.
Eksik Araştırma Bozma Sebebi Olur Mu?
Evet; ancak her eksiklik değil, hükmün sonucuna etkili olabilecek nitelikteki eksik araştırma bozma sebebi olabilir.
Mahkemenin amacı dosyadaki her ihtimali sonsuza kadar araştırmak değildir.
Ancak ulaşılması mümkün, somut ve uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayabilecek önemli deliller araştırılmadan mahkûmiyet kararı verilmemelidir.
Özellikle sanığın savunmasını doğrulayabilecek objektif deliller söz konusuysa bu araştırmaların yapılması daha büyük önem taşır.
Sonuç
Ceza davasında eksik araştırma, istinaf ve temyiz incelemesinin en önemli hukuka aykırılık nedenlerinden biri olabilir.
Ancak bir hükmün yalnızca “daha fazla araştırma yapılabilirdi” düşüncesiyle bozulması söz konusu değildir.
Eksik bırakılan araştırmanın somut, ulaşılabilir ve hükmün sonucunu etkileyebilecek nitelikte olması gerekir.
Failin kimliği tartışmalı olmasına rağmen kamera kayıtlarının araştırılmaması, sanığın alibi savunmasını doğrulayabilecek kayıtların getirtilmemesi, HTS ve baz istasyonu verilerinin gerekli teknik ayrıntılarıyla incelenmemesi, banka hareketlerinin araştırılmaması, doğrudan görgü tanığının dinlenmemesi, çelişkili mağdur beyanlarının giderilmemesi, bilirkişi raporları arasındaki çelişkinin ortadan kaldırılmaması, gerekli kriminal incelemelerin yapılmaması veya sanığın kastını ortaya çıkarabilecek delillerin toplanmaması somut olayın özelliklerine göre eksik araştırma oluşturabilir.
Özellikle ceza yargılamasında sanığın lehine olan delillerin araştırılması da en az aleyhe deliller kadar önemlidir.
CMK m.160/2 uyarınca Cumhuriyet savcısının görevi yalnızca şüpheli aleyhine delil toplamak değil, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamak ve haklarını korumaktır.
Mahkeme de savunmanın sonucunu etkileyebilecek somut delil taleplerini gerekçesiz biçimde göz ardı ederek mahkûmiyet hükmü kurmamalıdır.
Bu nedenle eksik araştırma iddiası ileri sürülürken yalnızca;
“Mahkeme eksik inceleme yapmıştır.”
denilmesi yeterli değildir.
Hangi delilin toplanmadığı, bu delilin nereden elde edilebileceği, hangi olguyu ispatlayacağı ve hükmün sonucunu nasıl değiştirebileceği somut biçimde ortaya konulmalıdır.
Örneğin suç konusu malın sanığa teslim edildiği kabul ediliyorsa fakat dosyada teslim tutanağı, kamera görüntüsü, imza, teşhis, depo kaydı veya taşıma belgesi bulunmuyorsa bu eksikliklerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Sanığın suç konusu belgenin sahte olduğunu bildiği kabul edilmiş ancak bankanın işlem kayıtları, uyarı süreçleri, belgenin bankaya kim tarafından sunulduğu veya sanığın belgeyi hangi koşullarda elde ettiği araştırılmamışsa, bu eksikliklerin doğrudan kastın ispatıyla bağlantısı kurulmalıdır.
Benzer şekilde sanığın suç mahallinde bulunduğu kabul edilmiş ancak olay yerindeki kameralar, PTS kayıtları veya ileri sürülen alibi delilleri araştırılmamışsa bunun neden mahkûmiyet hükmünün güvenilirliğini etkilediği açıklanmalıdır.
Buna karşılık gerekli ve makul bütün araştırmalar yapılmasına rağmen sanığın suçluluğu konusunda giderilemeyen şüphe devam ediyorsa artık mesele “eksik araştırma” değildir.
Bu durumda şüpheden sanık yararlanır ilkesi uygulanmalıdır.
Ceza yargılamasında mahkûmiyet ihtimale, varsayıma veya tamamlanmamış araştırmaya değil; hukuka uygun şekilde elde edilmiş, tartışılmış ve sanığın suçunu her türlü makul şüpheden uzak biçimde ortaya koyan delillere dayanmalıdır.
Umut Hukuk ve Danışmanlık
Av. Umutcan SARIKAYA
Telefon: 0542 547 48 51
Telefon: 0542 141 48 51
Adres: Gökevler Mah. 539 Sok. Oğuzkent Sitesi 1-F-8, Esenyurt / İstanbul
Web: Umut Hukuk ve Danışmanlık internet sitesi
Esenyurt, Beylikdüzü, Bahçeşehir, Büyükçekmece, Avcılar, Küçükçekmece ve İstanbul genelinde eksik araştırma, delillerin toplanmaması, hukuka aykırı mahkûmiyet kararları, ceza istinaf ve temyiz başvuruları, Yargıtay bozma nedenleri, şüpheli ve sanık müdafiliği ve ağır ceza davalarına ilişkin hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunulmaktadır.
