Bir dava açmaya karar verdiniz; ancak avukatınız ya da adliye size “önce arabulucuya gitmeniz gerekiyor” dedi. Türkiye’de bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılamaz. Buna dava şartı (zorunlu) arabuluculuk denir. Bu yazıda arabuluculuğun hangi davalarda zorunlu olduğunu, sürecin nasıl işlediğini, ne kadar sürdüğünü ve toplantıya katılmamanın sonuçlarını anlatıyoruz.
Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?
Dava şartı arabuluculuk, kanunda sayılan bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılan bir sistemdir. Taraflar, tarafsız ve eğitimli bir arabulucu eşliğinde bir araya gelerek uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan çözmeye çalışır. Anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesi, şartları varsa ilam niteliğinde belge sayılır ve icraya konulabilir. Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak ile dava açılabilir.
Arabuluculuk Hangi Davalarda Zorunlu?
1. İş hukuku uyuşmazlıkları (2018’den beri)
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca; kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin, ücret alacakları gibi işçi-işveren alacakları ile işe iade davalarında arabuluculuk zorunludur. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları ise kapsam dışındadır. Ayrıntılar için iş kazası tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
2. Ticari uyuşmazlıklar (2019’dan beri)
Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri içeren ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır.
3. Tüketici uyuşmazlıkları (01.09.2023’ten beri)
Tüketici mahkemelerinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunludur. Ancak her yıl belirlenen parasal sınırın altında kalan ve tüketici hakem heyetlerinin görev alanına giren uyuşmazlıklar ile kanunda sayılan bazı istisnalar kapsam dışındadır.
4. Kira uyuşmazlıkları (01.09.2023’ten beri)
Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda (kira bedelinin tespiti, kira alacağı, tahliye davaları vb.) dava açmadan önce arabulucuya başvurulmalıdır. Kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin icra hukuku yolları ise saklıdır. Kiracı tahliyesine ilişkin detaylar için tahliye davası yazımızı okuyabilirsiniz.
5. Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davaları
Miras kalan veya ortak mülkiyetteki taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin davalarda da 01.09.2023’ten itibaren arabuluculuk zorunludur.
6. Kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları
Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklar (aidat, ortak alan kullanımı vb.) ile komşu hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar da zorunlu arabuluculuk kapsamındadır.
Arabuluculuk Hangi Davalarda Zorunlu Değil?
- Boşanma davaları ve aile hukukuna ilişkin davalar (boşanmanın mali sonuçları ihtiyari arabuluculuğa konu olabilir),
- Ceza davaları (ceza hukukunda ayrı bir kurum olan uzlaştırma uygulanır),
- İş kazası ve meslek hastalığı tazminat davaları,
- Trafik kazasından kaynaklanan tazminat talepleri (bu davalarda sigortaya yazılı başvuru şartı vardır; bkz. trafik kazası tazminatı rehberimiz),
- Tespit ve iptal davaları gibi para alacağı içermeyen bazı ticari davalar.
Boşanma süreciyle ilgili sorularınız için aile hukuku yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
- Başvuru: Karşı tarafın veya sizin yerleşim yerinizdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurulur. Başvuru için kimlik ve uyuşmazlığa ilişkin temel bilgiler yeterlidir.
- Arabulucu ataması: Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir.
- Taraflara davet: Arabulucu tarafları telefon, e-posta veya tebligatla toplantıya davet eder. Toplantılar yüz yüze veya bazı durumlarda görüntülü olarak yapılabilir.
- Görüşmeler: Taraflar talep ve önerilerini sunar; arabulucu çözüm için iletişimi kolaylaştırır, karar vermez.
- Sonuç: Anlaşma halinde anlaşma belgesi, anlaşmazlık halinde son tutanak düzenlenir.
Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?
Zorunlu arabuluculukta arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırmalıdır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla 1 hafta uzatılabilir. Yani süreç kural olarak en fazla 4 hafta içinde tamamlanır.
İlk Toplantıya Katılmamanın Sonuçları
Geçerli bir mazeret olmaksızın ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, sonradan açılan davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilir ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez. Bu nedenle arabuluculuk davetini ciddiye almak ve gerekirse avukatınızla birlikte katılmak önemlidir.
Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açılırsa, mahkeme davayı dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddeder.
Arabuluculuk Ücreti Kimin?
Taraflar anlaşamazsa veya ilk toplantıda süreç sona ererse, belirli bir süreye kadar olan arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve sonradan yargılama gideri olarak değerlendirilir. Taraflar anlaşırsa ücret, kural olarak taraflarca eşit şekilde ödenir ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir.
Arabuluculukta Avukatla Katılmanın Önemi
Arabuluculukta imzalanan anlaşma belgesi kesindir; anlaşılan konular hakkında daha sonra dava açılamaz. Örneğin işçi alacaklarında kıdem, ihbar, fazla mesai gibi kalemlerin doğru hesaplanmadan kabul edilmesi ciddi hak kayıplarına yol açabilir. Avukat eşliğinde katılım, haklarınızın doğru hesaplanmasını ve anlaşma metninin hukuken sağlam olmasını sağlar.
Sık Sorulan Sorular
Arabulucuya başvurmak zamanaşımını durdurur mu?
Evet. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
Arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım?
Hayır. Zorunlu olan başvurmak ve ilk toplantıya katılmaktır; anlaşma tamamen tarafların iradesine bağlıdır.
Boşanmada arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. Boşanma davaları dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.
Beylikdüzü ve Esenyurt’ta Arabuluculuk ve Dava Süreçleri
Av. Umut Sarıkaya Hukuk Bürosu olarak işçi alacakları, işe iade, kira, tüketici ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında arabuluculuk aşamasından itibaren müvekkillerimize eşlik ediyoruz. Büromuz Beylikdüzü’nde olup Esenyurt, Büyükçekmece ve Bahçeşehir başta olmak üzere İstanbul genelinde hizmet vermektedir.
Randevu için 0542 547 48 51 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat değişebileceğinden, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanız önerilir.
İlgili Yazılar
- Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır? Şartlar, Giydirilmiş Ücret ve Zamanaşımı
- İşe İade Davası: Şartları, 1 Aylık Arabuluculuk Süresi ve Alınabilecek Tazminatlar
- İş Kazası Tazminatı Nasıl Alınır? Haklarınız, Tazminat Türleri ve Zamanaşımı
- Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır ve Nasıl İspatlanır? (2026 Rehberi)
İşçi alacakları, işe iade ve tazminat davalarında destek almak için iş hukuku sayfamızı inceleyebilir, Esenyurt avukat sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
