Bir kişi hayattayken mal varlığını dilediği gibi kullanabilir; ancak ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) ve bazı sağlararası kazandırmalar yoluyla yakın mirasçılarının kanunla korunan payını ortadan kaldıramaz. Bu korunan paya saklı pay, saklı payı zedelenen mirasçının açtığı davaya ise tenkis davası denir. Bu yazıda tenkis davasının şartlarını, saklı pay oranlarını ve dikkat edilmesi gereken süreleri açıklıyoruz.
Tenkis Davası Nedir?
Tenkis davası, miras bırakanın tasarruf yetkisini aşarak yaptığı kazandırmaların, saklı paylı mirasçının payını tamamlayacak ölçüde indirilmesini (tenkisini) sağlayan bir davadır. Düzenleme Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 560 ile 571. maddeleri arasında yer alır. Dava sonucunda kazandırma tamamen iptal edilmez; yalnızca saklı payı tamamlayacak oranda indirilir.
Saklı Paylı Mirasçılar ve Saklı Pay Oranları
TMK m.506’ya göre saklı paylı mirasçılar ve oranları şöyledir:
- Altsoy (çocuklar, torunlar): Yasal miras payının yarısı.
- Anne ve baba: Her biri için yasal miras payının dörtte biri.
- Sağ kalan eş: Altsoy veya anne-baba zümresi ile birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı; diğer durumlarda yasal miras payının dörtte üçü.
Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır. Bu nedenle kardeşler tenkis davası açamaz.
Örnek Hesaplama
Miras bırakanın eşi ve iki çocuğu olsun; tüm mal varlığını vasiyetname ile çocuklardan birine bırakmış olsun. Yasal paylara göre eş 1/4, her çocuk 3/8 pay alır. Saklı paylar ise eş için 1/4 (yasal payın tamamı), diğer çocuk için 3/16 (yasal payın yarısı) olur. Vasiyetname ile mirastan pay alamayan eş ve çocuk, bu saklı paylarını tamamlamak için tenkis davası açabilir.
Hangi Tasarruflar Tenkise Tabidir?
- Vasiyetname ve miras sözleşmesi ile yapılan ölüme bağlı tasarruflar,
- Miras payına mahsup edilmesi gerekirken edilmeyen sağlararası kazandırmalar,
- Ölümden önceki son bir yıl içinde yapılan bağışlamalar (olağan hediyeler hariç),
- Saklı payları ortadan kaldırmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar,
- Mirasçılıktan feragat karşılığı verilen değerler ve bazı devirler (TMK m.565).
Tenkis Davası Açma Süresi
Tenkis davasında süreler hak düşürücü niteliktedir ve kaçırılması hakkın kaybedilmesine yol açar (TMK m.571):
- Saklı paylı mirasçının, saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl,
- Her durumda, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından (ölüm tarihinden) itibaren 10 yıl.
Bu sürelerden hangisi önce dolarsa dava hakkı o tarihte sona erer. Ancak tenkis, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Yetkili ve Görevli Mahkeme
Tenkis davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.11). Miras bırakan Esenyurt, Beylikdüzü veya Büyükçekmece’de yaşamışsa dava kural olarak Büyükçekmece Adliyesi’ndeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Bahçeşehir (Başakşehir) için ise Küçükçekmece Adliyesi gündeme gelir. Ayrıntılar için hangi adliyeye bağlı yazımıza bakabilirsiniz.
Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Davası Arasındaki Fark
Uygulamada en çok karıştırılan konu budur. Muris muvazaası davasında, miras bırakanın aslında bağışlamak istediği bir taşınmazı satış gibi göstererek devrettiği iddia edilir ve işlemin tamamen geçersizliği istenir. Tenkis davasında ise işlem geçerlidir; sadece saklı payı zedeleyen kısım indirilir. Bu nedenle iki dava çoğu zaman birlikte, terditli (kademeli) olarak açılır: önce muvazaa nedeniyle iptal, bu kabul edilmezse tenkis istenir. Ayrıntılı bilgi için mirastan mal kaçırma davası yazımıza göz atabilirsiniz.
Tenkis Davasında Deliller
- Veraset ilamı (mirasçılık belgesi),
- Vasiyetname ve açılma tutanağı,
- Tapu kayıtları ve devir belgeleri,
- Banka hesap hareketleri,
- Terekenin değerini gösteren bilirkişi raporu ve keşif.
Tenkis hesabı, terekenin ölüm tarihindeki değeri esas alınarak yapılır; bu nedenle bilirkişi incelemesi davanın en kritik aşamalarından biridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kardeşler tenkis davası açabilir mi?
Hayır. 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırıldığından kardeşler tenkis davası açamaz.
Tenkis davası ne kadar sürer?
Terekenin büyüklüğüne, bilirkişi ve keşif işlemlerine göre değişmekle birlikte ilk derece aşaması çoğu zaman 1-2 yıl sürebilir; istinaf ve temyiz ile süre uzayabilir.
Tenkis davası için arabuluculuk zorunlu mu?
Tenkis davası kural olarak zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir; doğrudan asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Babam evini tek çocuğuna bağışladı, ne yapabilirim?
Bağışın saklı payınızı zedeleyip zedelemediği değerlendirilmelidir. Bağış satış gibi gösterildiyse muris muvazaası, gerçek bir bağışsa tenkis davası gündeme gelebilir.
Hukuki Destek ve İletişim
Esenyurt, Beylikdüzü, Büyükçekmece ve Bahçeşehir başta olmak üzere İstanbul Avrupa Yakası’nda bu konuda hukuki bilgi almak veya dosyanızı değerlendirmek için iletişim sayfamızdan Av. Umut Sarıkaya’ya ulaşabilirsiniz. İlgili sayfalar: miras hukuku, Esenyurt avukat, Beylikdüzü avukat.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, işleminizden önce bir avukata danışmanız önerilir.
